فصلنامه گياهان داروي

ناهيد قايدي1، امين اﷲ بهاء الديني1، سيداسماعيل خوشنام2*

 

 

  • گروه زيست شناسي، دانشكده علوم پايه، دانشگاه شيراز، شيراز، ايران
  • گروه فيزيولوژي، دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور، دانشكده پزشكي، اهواز، ايران

* آدرس مكاتبه: گروه فيزيولوژي، دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور، اهواز، ايران  تلفن: 09171491729، نمابر: 3738248 (0611)     پست الكترونيك: [email protected]

تاريخ دريافت: 19/11/94                                                                                                          تاريخ تصويب: 6/4/95

چكيده 

مقدمه:  گياه شيرين بيان (Licorice) از گياهان دارويي بومي ايران است كه در طب سنتي براي درمان زخم معده و رفع گرفتگي روده مورد استفاده بوده است. 

هدف: در تحقيق حاضر تأثير عصاره آبي و الكلي ريزوم شيرين بيان بر حركات كولون ايزوله موش صحرايي نر به روش زير مطال عه شد. 

روش بررسي: در اين مطالعه تجربي، بافت كولون تعداد 10 سر موش صحرايي نر  بالغ جدا و به دو گروه آزمايش و كنترل تقسيم شدند كه هر گروه شامل 10 قطعه بافت بوده است. قطعات به ترانسديوسر نيرو به صورت طولي آويزان شده و به درون  حمامهاي بافتي محتوي محلول تيرود اكسيژنه 37 درجه سانتي گراد و 4/7pH=  فرو برده شدند. فعاليت مكانيكي قطعات توسط دستگاه پاورلب در حالت پايه، در پاسخ به استيل كولين (610×4 مولار) و آتروپين (610 مولار) در حضور و عدم حضور عصاره ريزوم  شيرينبيان (036/0 ميلي گرم بر  ميليليتر)، ثبت شد. همچنين فعاليت مكانيكي قطعات گروه كنترل در شرايط مشابه با حلال عصاره (اتانول  

70 درصد)  ثبت شد.

نتايج: در حضور عصاره آبي الكلي شيرين بيان، فعاليت مكانيكي بافت در گروه آزمايش نسبت به گروه كنترل كاهش معني داري داشت. همچنين كاهش معني داري در فعاليت مكانيكي بافت در گروه آزمايش در حضور توأم عصاره و استيل كولين در مقايسه با گروه كنترل مشاهده شد. در حالي كه فعاليت مكانيكي بافت در حضور توأم عصاره و آتروپين بين دو گروه كنترل و آزمايش تفاوت معني داري نداشته است. 

نتيجه گيري: مي توان نتيجه گرفت كه عصاره آبي- الكلي ريزوم شيرين بيان داراي اثر تعديل كنندگي بر حركات كولون مي باشد كه احتمالاً اين اثر به صورت مستقل از سيستم كولينرژيك است. 

گل واژگان: شيرين بيان، فعاليت مكانيكي، كولون، كولينرژيك 

 

                                                                                         سال شانزدهم، دوره اول، ويژه نامه       شماره ده، زمستان 1395   123

 

مقدمه

در سال هاي اخير تقاضا و مصرف گياهان دارويي بـه طـورچشمگيري افزايش داشته است و اين گياهان براي قـرن هـا درطب سنتي براي درمـان بيمـاري هـاي مختلـف مـورد اسـتفادهبوده اند [1]. شيرين بيان يكي از گياهان سنتي دارويي اسـت كـهبومي مناطق مديترانه بوده و در ايران بيشتر در شيراز، كرمانشاه و كردستان مي رويد. اين گياه علفي و چندساله از تيره نخوديان (Fabaceae) و بــا نــام علمــيGlycyrrhiza glabra L.  مي باشد. نام يوناني glycyrrhiza از دو واژه glycys به معنـيشيرين و rhiza به معني ريشـه مشـتق شـده اسـت. تركيبـاتمهمي در ريشه و ساقه هاي زيرزميني اين گياه جهـت مصـارفدارويي وجود دارد [2]. تركيبـات اصـلي شـيرين بيـان شـامل ساپونين ها، فلاونوئيـدها – نظيـر  ليكـوريتين و ايزوليكـوريتين، ايزوفلاون ها، ليكورتي جنين چالكون، گليسريزين، كومارين هـا  و استيل بنوئيد ها مي باشد [3]. از جملـه تركيبـات  شـيرينبيـانليكورتي جنين مـي باشـد كـه موجـب دفـع اسپاسـم عضـلانيمـي شـود، همچنـين در ريـزوم شـيرين بيـان تركيبـي بـه اسـم گليسريزين وجود دارد كه داراي خواص ضد آلرژي مـي باشـد[4]. مهم ترين ويژگي ريـزوم شـيرين بيـان، اثـر آن بـر سيسـتمگوارش بوده است. اين گياه در درمان التهاب معده مفيد اسـت[5]. برخي مطالعات حـاكي از تـأثير برخـي تركيبـات عصـارهشيرين بيان بر دستگاه گوارش مي باشـند . از جملـه  بررسـي اثـرايزوليكـــورتي جنـــين(Isoliquiritigenine) ، از تريكبـــات فلاونوئيدي شيرين بيان، بر ژوژنوم كه مشخص شده داراي اثـرضد اسپاسم در ژوژنوم ايزوله خرگوش و ايلئوم خوكچه هندي مي باشد [6]. ريشه شيرين بيان براي ويژگي تسـكين دهنـدگي وخلط آوري استفاده مي شده است [7]. همچنين، در طـب سـنتيريزوم شيرين بيان براي درمـان گرفتگـي عضـلات، روماتيسـم،آس م، عفون ته اي قفس ه س ينه، اف زايش ص فرا، هپاتي ت، بيماري هاي پوستي و تنفسي، تـب، سـرفه، آسـم، نقـرس، ورملوزه، نفخ شكم، يرقان، سكسكه، آنمي، زخم گلو و خـونريزي،داروي ملين (ضد يبوست)، داروي مـدر و جلـوگيري كننـده ازآبستني مورد استفاده بوده اسـت  [9، 8]. شـيرين بيـان در طـبسنتي آسيا و اروپا براي درمان گاستريت، عفونت هاي تنفسي و   زخم هاي پپتيك استفاده مـي شـده اسـت [10]. در طـب سـنتيچ ين ني ز در درم ان هپاتي ت، جل وگيري از رش د توم ور وبيماري هاي قلبي كاربرد داشته است [11]. در طب سنتي ايـراننيز به عنوان درمان ورم معده و ضد سرفه مـورد اسـتفاده بـودهاست [12]. امروزه عصاره  شيرينبيان در شربت سرفه اسـتفادهمي شود [13].

استيل كولين نوروترانسميتر اصلي در دستگاه گوارش است كه از طريق گيرنده هـاي موسـكاريني موجـب انقبـاض عضـله صاف روده مي شود [15، 14]. پـنج نـوع گيرنـده موسـكاريني(M1-M5) در غشاء عضله صـاف و نـورون هـاي كولينرژيـكسيستم گوارش مشخص شده است [16]. نيتريك اكسايد يـكماده مهم درون زاد مي باشد كه با اثرات شل كنندگي خود، نقـشمهمي در حركات روده اي دارد [17].

از آنجايي كه گياه شيرين بيان در طب سنتي استفاده فراواني داشته و اثرات درماني وسيعي بر بيماري هايي مانند زخم معده ، آترواسكلروزيس و بيماري هـاي پيچيـده نظيـر سـرطان داشـتهاست [18]، و با توجه به گزارش ها و ابهامات موجود در زمينه تأثير مشتقات شيرين بيان بر دستگاه گوارش، در تحقيق حاضـرتأثير عصاره آبي – الكلي ريزوم شيرين بيـان بـر حركـات رودهبزرگ و تداخل اثر آن با سيستم هاي كولينرژيـك و نيتررژيـكمورد بررسي قرار گرفت.

با توجه به استفاده روز افزون از گياه دارويي شيرين بيان در طب سنتي و طب امروزي، بررسي اثرات اين گياه بـر فعاليـتمكانيكي عضلات صاف قسمت هاي مختلف سيسـتم گـوارشحائز اهميت مي باشد. مطالعه حاضر نيز با هدف بررسي اثـراتعصاره ريزوم شيرين بيـان بـر فعاليـت مكـانيكي كولـون (روده بزرگ) ايزوله صورت گرفته كه در صورت مشخص شـدن اثـرمثبت ريزوم اين گياه بر فعاليت مكانيكي روده بزرگ، اسـتفادهاز آن براي درمان اسهال و اسپاسم روده بزرگ مـي توانـد مفيـدواقع شود، زيرا يكي از اهـداف محققـين يـافتن گياهـان و يـاتركيبات با تأثير كاهنده بر حركات روده مي باشد كه افزايش آن از علل بروز اسهال است [1].

براي مشخص شدن مكانيسم و اثر عصاره اين گياه دارويي،

در تحقيق حاضر تأثير عصاره آبي- الكلي ريزوم شيرين بيان بـر

102

حركات روده بزرگ و تداخل اثر آن با سيستم كولينرژيك مورد بررسي قرار گرفته است.

 

مواد و  روشها  عصاره گيري 

جهت فرايند عصاره گيري، ريزوم      شيرينبيان از  زمينهـايدانش كده كش اورزي دانش گاه ش يراز جم عآوري و پ س از شناسايي علمـي تو سـط متخصـص  گيـاهشناسـي، تحـت نظـرمتخصــص فارمــاكوگنوزي دانشــكده داروســازي بــه روشپركولاتور عصاره گيري انجام شد، به اين صورت كه ريزوم هاي تهيه شده در سايه خشك شـ د و پـس از پـودر كـردن آن وزنخشك پودر يادداشت شد (6 كيلوگرم). سپس پودر بـه  دسـتآمده در دستگاه پركولاتور قرار داده شد. اتانول 70 درصـد (73 ميلي ليتر اتانول و 27 ميلي ليتر آب مقطر) به         اندازهاي (به پـودراضافه شد تا فضاي بين پودر شيرين بيان را پر كرده و بـه  طـوركامل روي سطح پودر را بپوشاند. پس از گذشت نيم ساعت از نفوذ حلال در پودر شيرين بيان، اتانول 70 درصد مجددا اضـاف ه شد (مقدار الكل مصرفي در طي فرايند          عصارهگيـري تقريبـاً 2 برابر مقدار پودر بود). طي 24 ساعت فشـار ناشـي از دسـتگاهپركولاتور موجب جمع شدن قطرات عصاره هيدروالكلي پـودرگياه شيرين بيان در ظرف شد. بـا اسـتفاده از دسـتگاه روتـاريعصاره تغليظ سازي شد (غلظت اوليه عصاره 37 درصـد بـود).

زمان تغليظ بسته به نوع گياه، متفاوت است [20].

 

حيوانات 

تعداد 10 سر موش صـحرايي نـر بـالغ از نـژاد ويسـتار بـاميانگين وزن 150 تا 200 گرم به طور تصادفي انتخاب شـدند . موش هاي صحرايي در شـرايط كنتـرل شـده نـور (سـيكل 12 ساعته تاريكي و روشنايي) و دماي 2±22 درجه سانتي گـراد ودسترسي به آب و غذاي كافي نگهداري شده در حـالي  كـه 12 ساعت قبل از بيهوش كردن حيوانات غذاي آنها قطع مي شـد وفقط به آب دسترسي داشتند. پس از 12 ساعت حيوانات توسط اتر بيهوش و تحـت عمـل جراحـي قـرار     مـيگرفتنـد . مسـائلاخلاقي در مورد كار با حيوانات آزمايشگاهي نظيـر بيهوشـي وجراحي، تحت نظر كميته اخلاق زيستي بخش زيست شناسي با كد اخلاق 900786SU  انجام شد.

 

روش انجام آزمايش  

بعد از يك هفته و حصول اطمينان از سلامت حيوان، با اتر بيهوش شده سپس شكم حيوان بـاز شـده و پـس از شناسـاييكولون، از بخش انتهايي آن (كولون ديستال) بـرش تهيـه شـد.

برش مورد نظر بدون آنكه آسيبي به اپيتليـوم و عضـله آن واردشود، فراهم شد [16]. بافت به         پتريديش حاوي محلول تيـرود  (37 درجه           سانتيگراد)  منتقل شد و به قطعـات 1 سـانتي متـري تقسيم شد، براي تجويز هر دارو قطعه مجزا به كـار مـي رفـت .

جهـــت تهيـــه 1 ليتـــر محلـــول  تيـــرود از  مـــواد: NaCl   (8 گـ رم)، 2CaCl (2/0 گـ رم)، KCl (2/0 گـ رم)، 2MgCl

(1/0 گ  رم)، 4NaH2PO (05/0 گــرم)، 3NaHCO (1 گــرم)، گلوكز (1 گرم) استفاده شد. pH محلول تيـرود در تمـام طـولآزمايش توسط pH متر اندازه گيري مي شـد تـا در حـد خنثـي(4/7) باشد [21]. بافت كولـون     مـوش    هـاي      صـحرايي بعـد ازجداسازي به دو گروه آزمايش و كنترل تقسـيم شـدند كـه هـرگروه شامل 10 قطعه بافتي بوده است.

  • بافتهاي گـروه آزمـايش بـه ترتيـب عصـاره  شـيرينبيـان،داروي اسـتيل كـولين، داروي آتـروپين، تجـويز تـوأم عصـاره و اس تيل ك ولين، تج ويز ت وأم عص اره و آت روپين درياف تمي كردند.
  • بافــت هــاي گــروه كنتــرل تجــويز تــوأم حــلال عصــارهشــيرين بيــان (اتــانول 70 درصــد) و داروي اســتيل كــولين،همچن ين تج ويز ت وأم ح لال عص ـاره و داروي آت روپين رادريافت مي كردند.

لازم بـه ذكـر اسـت كـه داروي آتـروپين و اسـتيل كـولين جهـت بررسـي تـداخل اثـر عصـاره شـ     يرينبيـان بـا سيسـتم كولينرژيك استفاده شد.

دو قطعـه كولـون بـه طـور همزمـان بـه دو حمـام بـافتيحاوي 40  ميليليتـر محلـول تيـرود منتقـل شـده و هـر قطعـه  كولــون بــه  صــورت طــولي توســط دو قــلاب در محلــولتيرود قرار مي گرفـت، يـك قـلاب كولـون را در حمـام بـافتيثابـت نگـه داشـته و قـلاب ديگـر بافـت را بـه تران سديوسـر نيـرو از نـوع ايزوتونيـك متصـل  مـيكـرد. تغييـرات انقباضـيعضـ له كولـ ون بـ ه ترانسديوسـ ر نيـ رو منتقـ ل شـ ده و

ترانسديوســر نيــز بــه دســتگاه بــريج          آمپلــيفــاير و سيســتم power lab A-to-D متصــل بــوده و توســط نــرم افــزار chart-5 كـاليبره شـده و بـه ايـن ترتيـب تغييـرات مكـانيكي بافــت بــه ســيگن ال هــاي الكتريكــي تبــديل شــده و توســطمانيتور كامپيوتر قابـل مشـاهده و ارزيـابي بـود. در حـالي  كـهبافــت در محلــول تيــرود         غوطــهور بــود، توســط دســتگاهwater circulator و ترموس تات مربوط ه دم اي 37 درج ه سانتي گراد برقرار بود و بـه طـور دائـم بـا 95 درصـد اكسـيژنو 5 درصد  دياكسيد كـر بن هـوادهي  مـيشـد، پـس از نصـبباف ت ه ا و بع د از گذش ت م دت زم ان لازم و ب ه تع ادلرسيدن بافـت هـا بـا محـيط در ابتـدا تانسـيون پايـه بافـت هـاتحت كشش يك گرم ثبت شد [22].

آزمايش مـوازي و همزمـان بـا يكـديگر بـر روي 2 قطعـهبافـت ايلئـوم يـك حيـوان و بـا طـول مشـابه و در دو حمـام بـافتي صـورت مـ يگرف ت. ابتـدا بـراي حصـول اطمينـان از سلامت بافـت هـا، اسـتيل كـولين بـا دوز 510 مـولار بـه هـردو بافـت اضـافه و فعاليـت مكـانيكي بافـ تهـا ثبـت شـد و پـس از گذشـت 5 دقيقـه بافـ تهـا شستشـو داده شـد و بعـد از بازگشت           بافتها بـه حالـت پايـه و ثبـت تانسـيون پايـه بـهصــورت تصــادفي بــه يكــي از  بافــتهــا عصــاره ريــزومشيرين بيان با دوز مـ ؤثر 036/0 ميلـي گـرم بـر            ميلـيليتـر [16] و بــه بافــت ديگــر حــلال هــم حجــم عصــاره (اتــانول 70 درصد) اضـافه شـد و بعـد از 60 دقيقـه و بـه تعـادل رسـيدنبافــت بــا شــرايط محــيط، بــه مــدت 30 دقيقــه فعاليــتمكــانيكي بافــت ثبــت شــد. بافــت دريافــت كننــده عصــاره شـيرين بيـان بعنـوان گـروه آزمـايش و بافـت دريافـت كننـده حــلال عصــاره بعنــوان گــروه كنتــرل در نظــر گرفتــه شــد.

ســپس بــا اســتفاده از داروهــاي آگونيســت و آنتاگونيســتسيسـ تم كولينرژيـ ك و مهـ ار كننـ ده سيسـ تم نيتررژيـ ك چگونگي اثرگذاري عصاره مورد بررسي قرار گرفت.

ب راي مطالع ه سيس تم كولينرژي ك از اس تيل ك ولين ب هعنوان آگونيست گيرنـده هـاي موسـكاريني اسـتفاده شـد. بعـداز ثبت تانسيون پايه  بافـتهـا بـه حمـام بـافتي هـر دو گـروهكنتــرل و آزمــايش داروي اســتيل كــولين (تهيــه شــده از شـــركت ســـيگما – آلـــدريچ آلمـــان ) بـــه عنـــوان دارويآگونيســت ايــن سيســتم بــا دوز 610×4 مــولار اضــافه و مـدت 5 دقيق ه فعالي ت مك انيكي باف ت كول ون ثب ت ش د.

پ س از آن باف     ته ا شستش و داده ش ده ت ا حض ور اس تيلكـولين از محـيط كـاملاً حـذف شـود و سـپس بـه بافـ تهـا اجازه داده شـد تـا بـه حالـت اسـتراحت برگردنـد و تانسـيونپايه ثبت  شـد. پـس از آن بـه گـروه آزمـايش عصـاره بـا دوزمؤثر 036/0 ميلـي گـرم بـر  ميلـيليتـر (معـادل 43 ميكروگـرمبر       ميليليتر) اضـافه شـد و بـه گـروه كنتـرل بـه همـين ميـزانحلال عصاره (الكـل 70 درصـد ) اضـافه شـ د و بـه مـدت 30 دقيقه فعاليت مكانيكي قطعـات ايلئـوم ثبـت شـ د پـس از ايـنمدت كه اثر شل كنندگي عصـاره نيـز ظـاهر شـده بـود ًمجـددا ب ه ه ر دو حم ام اس تيل ك ولين ب ا هم ان دوز ذك ر ش ده ، اضـافه شـد تـا در ايـن مرحلـه تـ أثير تـوام اسـتيل ك ولين و عصــاره بــر فعاليــت مكــانيكي بافــت مشــخص شــود. در ادام هي آزم ايش جهــت بررســي اثــر آنتاگونيســت سيســتمكولينرژيـــك از داروي آتـــروپين (تهيـــه شـــده از شـــركتسيگما- آلدريچ آلمـان ) اسـتفاده شـد كـه بـراي ايـن منظـور،قطعات جديـد كولـون بـه ماننـد رونـد مرحلـه قبـل (سيسـتمكولينرژيــك) تهيــه شــده، بعــد از اضــافه نمــودن عصــارهداروي اســتيل كــولين اضــافه شــده و بعــد از مشــاهده اثــرداروي اســتيل كــولين در گــروه كنتــرل و آزمــايش، دارويآتـروپين بـا دوز 610 مـولار بـه حمـام بـافتي گـروه كنتـر ل (حــلال عصــاره  + اســتيل كــولين ) و آزمــايش (عصــاره + اســتيل  كــولين) اضــافه شــده و فعاليــت مكــانيكي قطعــاتكولون ثبت شد. شـايان ذكـر اسـت كـه بعـد از پديـدار شـدناث ر ه ر دارو در مرحل ه اول آزم ايش يعن ي قب ل از تج ويز    عص اره، چن دين ب ار عم ل شستش وي ه ر دو حم ام را ب ا

محلـول تيـرود انجـام مـي شـد تـا اثـر داروهـا كـاملاً حـذف شـود، سـپس بـه بافـت اجـازه داده شـد تـا بـه حالـت اوليـه برسد و بعد از آن دوز مؤثر عصاره افزوده مي شد.

در نهايت داده هاي حاصل از اين مطالعه توسط نرم افزار SPSS نسخه 19 تجزيه و تحليل شدند. داده ها به كمك شاخص هاي آماري به صورت فراواني و انحراف معيار ± ميانگين و در قالب نمودار بيان شد. ابتدا به منظور ارزيابي نرماليتي داده ها در گروه هاي مورد مطالعه از آزمون كلموگروف-  اسمينرو استفاده شد. با توجه به نرمال بودن توزيع داده ها از آزمون Independent samples T test استفاده شد. همچنين سطح  معنيداري در  آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.

 

نتايج

همانطور كه در شكل شماره 1 مشاهده مي شود، تأثير دوزهاي مختلف عصاره آبي-  الكلي ريزوم شيرين بيان بر بافت كولون ايزوله نشان داده شده كه مشخص  ميشود عصاره شيرين بيان در دوز 036/0 ميلي گرم بر ميلي ليتر (معادل 43 ميكروگرم بر     ميليليتر) داراي بيشترين درصد شل شدگي بافت (05/0 P<) در گروه آزمايش نسبت به گروه كنترل بوده است.

با توجه به شكل شماره 2 تغييرات تانسيون پايه بافت كولون ايزوله در دو گروه آزمايش و كنترل تفاوت معني داري نداشت.

همانطور كه در شكل شماره 3 مشاهده  ميشود، فعاليت انقباضي كولون در پاسخ به تجويز استيل كولين به ترتيب در دو گروه آزمايش و كنترل بدون حضور عصاره و حلال عصاره تفاوت معني داري را نشان نمي دهد و  فعاليت مكانيكي كولون در پاسخ به تجويز عصاره  شيرينبيان در گروه آزمايش نسبت به گروه كنترل در نمودار شماره 3 بيانگر كاهش معني داري (05/0 P<) فعاليت مكانيكي بافت طي دقايق 15 تا 30 مي باشد. با تجويز استيل كولين پس از مشاهده اثر شل كنندگي عصاره، در دقايق 1 و 5 تفاوت معني داري (05/0 P<) در فعاليت انقباضي بافت در حضور عصاره نسبت به حلال در دو گروه آزمايش و كنترل مشاهده شد.

نتايج حاصل از شكل شماره 4 نشان  ميدهد كه فعاليت مكانيكي بافت در پاسخ به تجويز توام آتروپين و عصاره ريزوم شيرين بيان در دو گروه كنترل و آزمايش تغييرات معني داري نداشته است.

 

 

 

 

 

 

 

 

شكل شماره 1- مقايسه درصد شل شدگي كولون ايزوله در حضور دوزهاي مختلف عصاره           شيرينبيان (گروه آزمايش) و حلال هم حجم آن (گروه كنترل) در          موشهاي صحرايي نر، *05/0 P< داراي تفاوت          معنيدار نسبت به گروه كنترل (اتانول 70 درصد)

 

 

-6

 :base 1تانسيون پايه در شروع آزمايش، base 2: تانسون پايه قبل از افزودن عصاره،

:ach پاسخ بافت شل شده به استيل كولين به ترتيب در دقايق مختلف،  *: تفاوت                                              معنيدار نسبت به گروه كنترل (P<0.05)

 

شكل شماره 4- مقايسه ميزان فعاليت انقباضي كولون ايزوله در پاسخ به دوز مؤثر عصاره ريزوم            شيرينبيان در حضور آتروپين (Atropin) 610 مولار در بين دو گروه آزمايش و كنترل 

:base تانسيون پايه در شروع آزمايش، lic (در دقايق مختلف): وضعيت فعاليت مكانيكي بافت با افزودن عصاره ريزوم ذكر شده در دقايق مختلف،   Ach: افزودن داروي استيل كولين به بافت و وضعيت فعاليت مكانيكي در حضور عصاره و دارو در دقايق مختلف،  Atropin: افزودن داروي آتروپين به بافت

*: تفاوت معني دار نسبت به گروه كنترل (P<0.05)

 

 

بحث  

از آنجايي كه گياه شيرينبيان در طب سنتي استفاده فراواني داشته و گزارش هايي مبني بر اثرات ضد اسپاسمي عصاره ريزوم شيرين بيان بر عضلات صاف از جمله روده باريك وجود دارد [24، 23]، لذا در تحقيق حاضر تأثير عصاره آبي-  الكلي ريزوم  شيرينبيان بر حركات روده بزرگ و تداخل اثر آن با سيستم كولينرژيك مورد بررسي قرار گرفته است.

در مطالعه حاضر مشاهده شد كه در حضور عصاره ريزوم شيرين بيان فعاليت مكانيكي كولون ايزوله در موش هاي صحرايي نر كاهش معني داري داشت، اين كاهش فعاليت مكانيكي  بيانكننده حضور تركيباتي در عصاره شيرين بيان است كه اثرات شل كنندگي بر عضله صاف كولون دارند. نتايج ساير محققين با تحقيق حاضر همخواني دارد، از جمله ساتو (Sato) و همكاران نشان دادند كه ايزوليكورتي جنين، فلاونوئيد موجود در ريزوم  شيرينبيان، اثرات ضد اسپاسمي در ركتوم دارد [25]. همچنين تحقيقات چِن (Chen) و همكاران در     خرگوش و خوكچه بيانگر اثر ضد اسپاسمي ايزوليكورتي جنين در ژوژنوم ايزوله خرگوش و ايلئوم خوكچه مي باشد [6]. تحقيقات فرخي پور و همكاران نشان دهنده اثرات شل كنندگي عصاره ريزوم شيرين بيان بر ايلئوم ايزوله بوده است [26].

برخي مطالعات نيز بيانگر اثرات  شلكنندگي عصاره بر عضله صاف عروق و ناي ايزوله  ميباشند [28، 27]. بر اساس نتايج تحقيق حاضر و ساير تحقيقات انجام شده،  ميتوان گفت عصاره ريزوم شيرين بيان داراي تركيبات مهمي از جمله فلاونوئيدها مي باشد كه احتمالاً اثرات شل كنندگي عصاره ناشي از اين تركيبات بوده است [30، 29].

جهت بررسي تداخل اثر عصاره با سيستم كولينرژيك از داروهاي آگونيست و آنتاگونيست سيستم كولينرژيك استفاده شد، همانطور كه در بخش نتايج مشاهده شد ميزان فعاليت مكانيكي كولون ايزوله موش صحرايي نر در حضور عصاره شيرين بيان در گروه آزمايش نسبت به گروه كنترل تفاوت معني داري را نشان داد كه اين اثرات در حضور استيل كولين به عنوان آگونيست سيستم كولينرژيك تغيير نكرده است. از آنجايي كه اضافه نمودن استيل كولين در شرايط عادي بافت موجب افزايش انقباضات و فعاليت مكانيكي كولون ايزوله شده ولي در حضور عصاره چنين تغييراتي را در پي نداشته است، ممكن است كه بين اثر عصاره آبي-  الكلي ريزوم شيرين بيان و سيستم كولينرژيك ارتباطي وجود داشته باشد. با توجه به قسمت نتايج بعد از اينكه اثرات  شلكنندگي عصاره شيرين بيان در گروه آزمايش نسبت به گروه كنترل مشاهده شد، با اعمال آتروپين به عنوان آنتاگونيست سيستم كولينرژيك تغييري در اثرات عصاره بر بافت كولون مشاهده نشد. از آنجايي كه اضافه نمودن آتروپين در شرايط عادي بافت با مهار سيستم كولينرژيك موجب كاهش انقباضات و فعاليت مكانيكي كولون ايزوله مي شود بنابراين در صورتي كه اثرات شل كنندگي عصاره ناشي از مهار سيستم كولينرژيك باشد، مي بايست در حضور توام عصاره و آتروپين اثرات  شلكنندگي عصاره مشاهده نمي شد ولي با اعمال آتروپين تغييري در اثرات عصاره مشاهده نشد بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه ممكن است عصاره شيرين بيان به صورت مستقل از سيستم كولينرژيك موجب بروز اثرات  شلكنندگي بر كولون ايزوله شده است. اين يافته ها با نتايج خوشنظر و همكاران مطابقت دارد كه نشان دادند عصاره شيرين بيان به صورت مستقل از سيستم كولينرژيك موجب كاهش تانسيون پايه در دئودنوم موش صحرايي مي شود [16]. همچنين نتايج هوانگ (Huang) و همكاران نشان داده كه كوئرستين، از تركيبات شيرين بيان، موجب رفع اسپاسم ناشي از اثر استيل كولين بر كولون ايزوله در خوك هندي مي شود كه با تحقيق حاضر مطابقت دارد [31].

پيليجا (Pilija) و همكاران با تحقيق خود اعلام كردند عصاره گياه Ginkgo biloba به دليل حضور فلاونوئيدها به صورت وابسته به دوز سبب كاهش انقباضات خود بخودي ايلئوم و كولون خرگوش  ميشود. همچنين عصاره در ايلئوم، غالباً از طريق مسير كولينرژيكي توسط آنتاگونيزه كردن گيرنده هاي موسكاريني موجب كاهش انقباضات ناشي از استيل كولين شده است [32]. از آنجايي كه ريزوم  شيرينبيان حاوي تركيبات فلاونوئيدي زيادي  ميباشد و با توجه به تحقيق ذكر شده، مي توان اثرات عصاره بر سيستم كولينرژيك را به اين تركيبات فلاونوئيدي نسبت داد [35 –  33].

براي بررسي مكانيسم هاي فرضي اثر شل كنندگي عصاره ريزوم شيرين بيان بر كولون ايزوله بايد به نقش  كانالهاي كلسيمي و پتاسيمي توجه داشت زيرا اين كانال ها در انقباض عضله صاف نقش مهمي دارند. در مطالعه اي كه توسط Chen و همكاران انجام شد، نشان دادند كه اثر ضد اسپاسمي  ايزوليكورتي جنين، از فلاونوئيدهاي ريزوم  شيرينبيان، در ژوژنوم خرگوش و ايلئوم خوكچه ناشي از مهار كانال هاي پتاسيمي بوده است [6]. همچنين ناگاي (Nagai) و همكاران اثرات ضد اسپاسمي ايزوليكورتي جنين در ايلئوم خوك و ژوژنوم خرگوش را ناشي از مهار كانال هاي كلسيمي  دانستهاند [36]. قريب ناصري و همكاران اثرات ضد اسپاسمي عصاره برگ شيرين بيان در ايلئوم را ناشي از  كانالهاي پتاسيمي حساس به ATP و تداخل با  كانالهاي كلسيمي  دانستهاند [19]. بنابراين ممكن است اثرات ضد اسپاسمي  شيرينبيان در كولون ناشي از فعال شدن  كانالهاي پتاسيمي حساس به ATP و مهار  كانالهاي كلسيمي بوده است. براي پاسخ به اين سؤال كه عصاره آبي-  الكلي ريزوم  شيرينبيان از طريق كدام گيرنده ها موجب بروز اثرات شل كنندگي بر ايلئوم ايزوله شده است و اين اثرات توسط كدام تركيب يا فلاونوئيد موجود در گياه شيرين بيان به وجود آمده اند، نياز به تحقيقات بيشتر در آينده دارد. همچنين پيشنهاد مي شود، مواد مؤثره ريزوم شيرين بيان جهت تعيين  مكانيسمهاي دقيق سلولي اثر عصاره بر ايلئوم، جداسازي شده و تداخل اثر عصاره با ساير سيستم هاي دخيل در كنترل عضلات صاف مورد بررسي دقيق قرار گيرد.

 

نتيجه گيري

با توجه به نتايج به دست آمده در تحقيق حاضر  ميتوان نتيجه گرفت كه عصاره آبي-  الكلي ريزوم شيرين بيان اثر مهاري بر فعاليت مكانيكي بافت كولون ايزوله داشته كه اين اثر به صورت مستقل از سيستم كولينرژيك بوده است. بنابراين توصيه به مصرف ريزوم  شيرينبيان جهت درمان اسهال نيازمند انجام تحقيقات وسيع تر مي باشد از طرف ديگر وجود خاصيت ضد انقباضي ريزوم  شيرينبيان اين نكته را روشن  ميسازد كه ساير خواص فارماكولوژيك ريزوم  شيرينبيان ارزش مطالعه دقيق را داشته باشد. 

تشكر و قدرداني 

از بخش زيست شناسي دانشگاه شيراز كه با حمايت هاي

  

مالي خود ما را در انجام اين تحقيق (در قالب پايان نامه كارشناسي ارشد) ياري نمودند و از كميته اخلاق زيستي بخش زيست شناسي كه اين تحقيق تحت نظر و با رعايت اصول اخلاقي آنها انجام شد، قدرداني مي شود.

 

 

 

  منابع

Food Additives & Contaminants 1990; 7 (6): 769 78.

.9 Ibsen K. Liquorice consumption and its influence on blood pressure in Danish schoolchildren. Danish Medical Bulletin 1981; 28 (3): 124 – 6.

.01 Lehtihet M and Nygren A. Licorice–an old drug and currently a candy with metabolic effects. Läkartidningen 2000; 97 (36): 3892.

.11 Arase Y, Ikeda K, Murashima N, Chayama K, Tsubota A, Koida I and et al. The long term efficacy of glycyrrhizin in chronic hepatitis C patients. Cancer 1997; 79 (8): 1494 – 500.

.21 Khanahmadi MM, Naghdi Badi H, Akhondzadeh S, Khalighi – Sigaroodi F,

Mehrafarin A, Shahriari S and et al. A Review on Medicinal Plant of Glycyrrhiza glabra L. Journal of Medicinal Plants 2013; 2 (46): 1 – 12.

.31 Krausse R, Bielenberg J, Blaschek W and Ullmann U. In vitro anti-Helicobacter pylori activity of Extractum liquiritiae, glycyrrhizin and its metabolites. Journal of Antimicrobial Chemotherapy 2004; 54 (1): 243 – 6.

.41 Matsui M, Motomura D, Fujikawa T, Jiang J, Takahashi S-i, Manabe T and et al. Mice lacking M2 and M3 muscarinic acetylcholine receptors are devoid of cholinergic smooth muscle contractions but still viable. The Journal of Neuroscience 2002; 22 (24): 10627 – 32.

.1 Kartal M. Intellectual property protection in the natural product drug discovery, traditional herbal medicine and herbal medicinal products.

Phytotherapy Res. 2007; 21 (2): 113 – 9.

.2 Asl MN and Hosseinzadeh H. Review of pharmacological effects of Glycyrrhiza sp. and its bioactive compounds. Phytotherapy Res. 2008; 22 (6): 709 – 24.

.3 Saxena S. Glycyrrhiza glabra: medicine over the millennium. Nat. Prod. Rad. 2005; 4 (5): 358 – 67.

.4 Khayyal MT, El-Ghazaly MA, Kenawy SA, Seif-El-Nasr M, Mahran LG, Kafafi Y and et al. Antiulcerogenic effect of some gastrointestinally acting plant extracts and their combination. Arzneimittel-forschung 2000; 51 (7): 545 – 53.

.5 Fukai T, Marumo A, Kaitou K, Kanda T, Terada S and Nomura T. Anti-Helicobacter pylori flavonoids from licorice extract. Life Sciences 2002; 71 (12): 1449 – 63.

.6 Chen G, Zhu L, Liu Y, Zhou Q, Chen H and Yang J. Isoliquiritigenin, a flavonoid from licorice, plays a dual role in regulating gastrointestinal motility in vitro and in vivo. Phytotherapy Res. 2009; 23 (4): 498 – 506.

.7 Vispute S and Khopade A. Glycyrrhiza glabra Linn.–” klitaka”: A review. Biog Ind. Med. 2011; 32 (2): 83 – 91.

.8 Spinks E and Fenwick G. The determination of glycyrrhizin in selected UK liquorice products. rat trachea. Physiology and Pharmacol 2011; 15: 385 – 94.

.32 Khayyal MT, El-Ghazaly MA, Kenawy SA, Seif-El-Nasr M, Mahran LG, Kafafi Y and et al. Antiulcerogenic effect of some gastrointestinally acting plant extracts and their combination. Arzneimittel-forschung 2000; 51 (7): 545 – 53.

.42 Chen G, Zhu L, Liu Y, Zhou Q, Chen H and Yang J. Isoliquiritigenin, a flavonoid from licorice, plays a dual role in regulating gastrointestinal motility in vitro and in vivo. Phytotherapy Res. 2009; 23 (4): 498 – 506.

.52 Sato Y, He J-X, Nagai H, Tani T and Akao T. Isoliquiritigenin, one of the antispasmodic principles of Glycyrrhiza ularensis roots, acts in the lower part of intestine. Biological and Pharmaceutical Bulletin 2007; 30 (1): 145 – 9.

.62 Farokhipour M, Bahaoddini AA, Khoshnam SE. The Effect of Hydro-alcoholic Extract of Licorice (Glycyrrhiza glabra) Rhizome on the Isolated Ileum of Male Rats and its Interaction with Nitrergic System. Journal of Medical Plants 2016; 4 (60): 39 – 46.

.72 Kao C-H, Chu Y-H and Wang H-W. Effects of lidocaine on rat’s isolated tracheal smooth muscle. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology 2010; 267 (5): 817 – 20.

.82 Sarkaki A FH, Mansouri SMT and et al. Gallic acid improve cognitive hipocampal long term potentiation deficits and brain damage induced by chronic cerebral hypoperfusion in rats. Parkin J. Bio. Scie. 2014; 17 (8): 978 – 990.

.92 Ghayedi N, Khoshnam SE and Bahaoddini AA. The effect of Hydro-alcoholic Extract of Licorice (Glycyrrhiza glabra) Rhizome on the Mechanical Activity of the Colon of Male Rats and its Interaction with Adrenergic System. Armaghane Danesh 2016; 21 (3): 225 – 37. .03 Ghayedi N, Bahaoddini AA, Khoshnam SE, Gholampour F, Khosravi AR and Moein MR.

Evaluation the effect of hydro-alcoholic extract of Glycyrrhiza glabra rhizome on the isolated colon

.51 Iino S and Nojyo Y. Muscarinic M 2

acetylcholine receptor distribution in the guineapig gastrointestinal tract. Neuroscience 2006; 138 (2): 549 -59.

.61 Khoshnazar SM and Bahaoddini HN. Effect of Alcoholic Extract of Licorice (Glycyrrhiza glabra L.) Rhizome on Isolated Duodenum Motility in Male Rats and its Interference with Cholinergic, Nitrergic, and Adrenergic Systems. Bull. Env. Pharmacol. Life Sci. 2013; 2 (12): 173 – 7.

.71 Yamaguchi T, Kamada K, Dayton C, Gaskin FS, Yusof M, Yoshikawa T and et al. Role of eNOS-derived NO in the postischemic antiinflammatory effects of antecedent ethanol ingestion in murine small intestine. American Journal of Physiology-Heart and Circulatory Physiology 2007; 292 (3): 1435 – 42.

.81 Sigurjonsdottir H, Franzson L, Manhem K, Ragnarsson J, Sigurdsson G and Wallerstedt S. Liquorice-induced rise in blood pressure: a linear dose-response relationship. Journal of Human Hypertension 2001; 15 (8): 549 – 52.

.91 Gharib Naseri MK, Arabian M and Gharib Naseri Z. Antispasmodic Effect of hydroalcoholic leaf extract of licorice ileum contraction in rat.

Shahrekord Journal of Medical Sciences 2008; 9

(3): 1 – 9.

.02 Khoshnam SE and Bahaoddini AA. The effect of hydro-alcoholic extract of Glycyrrhiza glabra on the cardiovascular system of male rats with normal blood pressure and its interaction with cholinergic and adrenergic systems. Physiology and Pharmacol. 2013; 17 (3): 349 – 58. 21. Gharib S, Bahaoddini A, Vatanparast J and Moein M. Effect of alcoholic extract of ginger (Zingiber Officinale Roscoe) on mechanical activity of isolated jejunum of male rat. Physiology and Pharmacol. 2014; 18 (4): 406 – 15. 22. Bahaoddini A, Ketabi MA, Gholampour F and Mirkhanni H. Effect of prolonged exposure to lowfrequency electromagnetic fields on the interaction of nitrergic and cholinergic systems in the isolated Vascular System 1993; 24 (4): 857 – 62.

.43 Kim YH, Shin EK, Kim DH, Lee HH, Park JHY and Kim J-K. Antiangiogenic effect of licochalcone A. Biochemical Pharmacology 2010; 80 (8): 1152 – 9.

.53 Morello S, Vellecco V, Alfieri A, Mascolo N and Cicala C. Vasorelaxant effect of the flavonoid galangin on isolated rat thoracic aorta. Life Sciences 2006; 78 (8): 825 – 30.

.63 Nagai H, Yamamoto Y, Sato Y, Akao T and Tani T. Pharmaceutical evaluation of cultivated Glycyrrhiza uralensis roots in comparison of their antispasmodic activity and glycycoumarin contents with those licorice. and

Pharmaceutical Bulletin 2006; 29 (12): 2442 – 5. contractions of male rats. J. Shahid Sadoughi Univ. Med. Sci. 2016; 24 (7): 576 – 86.

.13 Huang W-F, Ouyang S, Li S-Y, Lin Y-F, Ouyang H, Zhang H and et al. Effect of quercetin on colon contractility and L-type Ca (2+) channels in colon smooth muscle of guinea-pig. Sheng Li Xue Bao 2009; 61 (6): 567 – 76.

.23 Pilija V, Mirjana R, Brenesel MD, Popovic M, Ivetic V and Trivic S. Inhibitory effect of Ginkgo biloba extract on the tonus of the small intestine and the colon of rabbits. Molecules 2010; 15 (4): 2079 – 86.

.33 Duarte J, Vizcaíno FP, Utrilla P, Jiménez J, Tamargo J and Zarzuelo A. Vasodilatory effects of flavonoids in rat aortic smooth muscle. Structureactivity relationships. General Pharmacology: The

متن کامل در سایت sabzfile.com