دانلود پایان نامه

درآمد خانوار، شاخص هاي برخورداري از خدمات آب لوله کشي، گاز، برق و … منعکس مي گردد(شيخي،1384: 156). حاشيه نشيني و اماکن مسکوني غيررسمي که بيشتر مربوط به افراد کم درآمد و فقيرنشين شهرهاست، خود الگويي از رشد شهري را معرفي کرده و با توجه به فضايي که در شهر اشغال نموده اند مانع توسعه پايدار شهري به شمار مي روند.
با رشد سريع جمعيت جهان و تمرکز آن در شهرها، مفهوم توسعه پايدار به عنوان مؤلفه اساسي تأثيرگذار بر چشم انداز بلندمدت جوامع انساني مطرح گرديد(قرخلو،عبدي و زنگنه، 1388: 2). توسعه پايدار که طي دهه اخير به تدريج به الگوواره جديدي در برابر ديدگاه هاي علمي و سياست هاي عملي مسلط در دنيا بدل شده، واکنشي است در برابر فرايندي از توسعه که چه در يک مقطع زماني براي تمام ساکنان زمين و چه در طول زمان، حتي براي اقليت توسعه يافته کنوني قابل استمرار و پايدار نيست(صرافي و محمدي، 1385: 40). توسعه فيزيکي شتابان و نامتعادل شهرها، پيامدهاي نامطلوب اقتصادي، اجتماعي و کالبدي داشته است. يکي از آثار و پيامدهاي توسعه فيزيکي ناموزون و نامتعادل شهري، اسکان غيررسمي است که به عنوان چالشي فرا روي توسعه پايدار شهري مطرح مي شود. امروزه همه شهرهاي جهان به نوعي با پديده اسکان غيررسمي مواجه هستند. انگلس يک صد سال پيش به وجود زاغه هايي در انگلستان اشاره کرده است و آن را ناشي از انقلاب صنعتي مي داند(قرخلو،عبدي و زنگنه،1388: 2).
البته امروزه شهرها فقط از لحاظ کالبدي مورد تهديد نيستند، بلکه هم افراد ساکن در اين سکونتگاه ها در معرض تهديدند و هم کارکرد اين سکونتگاه ها تهديدي براي شهرها به شمار مي آيد. توسعه پايدار شهري، توسعه اي است که در آن شهرها از جنبه هاي مختلف داراي رشد متعادل و موزون باشند. در شهرهاي امروزي، عوامل متعددي مشاهده مي شود که موجب برهم خوردن اين نوع توسعه است و از عوامل تهديد کننده به شمار مي آيد و چه بسا مهمترين آن اسکان غيررسمي است. طبق آمارهاي موجود حدود 8 ميليون نفر از جمعيت ايران در اين نوع سکونتگاه ها و در حاشيه يا درون شهرها زندگي مي کنند(صرافي و محمدي، 1385: 39).همين امر ضرورت پرداختن به آن را توجيه مي کند. يکي از اهداف توسعه پايدار شهري” فقرزدايي” در شهرها مي باشد. البته “فقرزدايي” به معني “صدقه دادن به آنها” نمي باشد و اين دو با هم متمايزند. ريشه کن کردن فقر به شيوه “صدقه دادن” منجر به ادامه روند گذشته و تشويق توسعه اسکان غيررسمي خواهد شد. بنابراين بايد زمينه مشارکت شهروندان را جهت اين امر مهم، فراهم نمود.
در واقع مديريت شهري متناسب با شرايط امروز، به جاي آنکه خود را متولي توسعه شهر بداند، بايد خود را متولي پايدار بودن اين توسعه برشمارد. لازمه پايدار بودن اين توسعه، پايدار بودن زندگي شهروندان و به تبع آن پايداري نسبي اجزاي اقتصادي آن است. مقوله توانمندسازي، اساساً بر ديدگاه “فقرزدايي” و همچنين “توسعه پايدار انسان محور” با تکيه بر مشارکت شهروندان و شهر متکي است(خضرايي، 1381: 60).
توسعه اجتماع- محور به مثابه يک فرايند و به عنوان ابزاري در ارتقاي مشارکت و حکمروايي مردم سالارانه در زمينه هاي مختلف اقتصادي- اجتماعي به کار گرفته مي شود. در کل، توسعه اجتماع- محور را مي توان به عنوان فرايندي محسوب کرد که به موجب آن گروه هاي اجتماع محلي قادر به کنترل تصميمات و تخصيص منابع از بالا جهت توسعه محلي مي شوند. در واقع اين توسعه تلاشي جهت رفع نيازهاي اقشار کم درآمد و محرومي است که در فقر به سرمي برند. رويکرد اجتماع- محور به دنبال توانمندسازي اجتماع محلي در کنترل تصميم گيري و عملکرد نهادهايي است که در شرايط زندگي آنها تأثير گذارند(محمدي و روستا، 1387: 93).
ضرورت و اهميت بحث مشارکت و توانمندسازي سکونتگاه هاي غيررسمي با رويکرد توسعه اجتماع- محور را نيز مي توان در قالب توسعه پايدار شهري اثبات کرد .
مفهوم توسعه پايدار مفهومي در حال تحول و بحث برانگيز است، رايج ترين تعريف از توسعه پايدار توسط کميسيون برانت لند ارائه شده است که توسعه پايدار را چنين تعريف مي کند :
“توسعه اي که نيازهاي نسل امروز را بدون محدود کردن امکانات نسل هاي آينده، براي رفع نيازهايشان پاسخ گو باشد.” در واقع توسعه پايدار مبين توسعه اي است متعادل و همه سو نگر و عدالت محور .
همانگونه که در تعريف نيز ديده مي شود ، اين نوع توسعه در برگيرنده دو مفهوم کليدي است :
– مفهوم نيازها و برآوردن آنها به ويژه نيازهاي ضروري اقشار محروم که واجد اولويت هستند .
– تفکر در مورد محدوديت هاي محيط زيست و فشار وارد شده بر آن براي پاسخگوئي نيازهاي حال و آينده. در همين رابطه يعني توجه به نيازهاي نسل حاضر با در نظر گرفتن نسل هاي آينده .
آنچه در تعاريف ذکر شده آشکار است توجه به مسئله محيط زيست مي باشد . بعد زيست محيطي نقطه توجه غالب در توسعه پايدار و از ارکان توسعه انساني تلقي مي شود. اما علاوه بر جنبه زيست محيطي دو بعد اقتصادي و اجتماعي نيز از مقولات مهم در توسعه پايدار محسوب مي گردند(پور محمدرضا و حميده، 1386 :11).
اين سه جنبه از توسعه پايدار در واقع تأمين سه نياز ضروري عصر ما را در نظر گرفته است .
– نياز به حفاظت زيست محيطي از آب، خاک و تنوع زيستي که به حيات آنها وابسته است .
– نياز به توسعه اقتصادي براي غلبه بر فقر
– نياز به عدالت اجتماعي و تنوع فرهنگي در جهت آنکه اجتماعات محلي در بيان ارزش هايشان براي حل مسائل توانمند گردند(9 : 2006willis,).
نوع مداخله
به منظور تحقق توسعه شهري پايدار در مقياس هاي مختلف بين المللي ، ملي و محلي متفاوت بوده و مسائل مختلفي را در برمي گيرد(عزيزي،23:1380).
به طور کلي عواملي که در مقياس هاي جهاني سبب تهديد زندگي انسان ها مي شوند نظير افزايش ميزان آلودگي از بين رفتن منابع غيرقابل تجديد، گسترش فقر، افزايش جمعيت ، جنگل زدائي و از بين رفتن گونه هاي گياهي، مصرف بالاي انرژي و … سبب مي گردند تا در سطوح بين المللي جهت اين معضلات راهکارهايي انديشيده شود . اين راهکارها عمدتاً جنبه راهبردي- استراتژيک دارند و بدون وجود دستورالعمل ها و قوانيني در سطوح پايين تر قابليت اجرا نخواهند داشت .
اما مسئله اي که نبايد فراموش شود اين است که هر کشور يا کلانشهري براي دستيابي به اهداف ملي خود نياز به تدوين راهبردهاي محلي توسعه شهري پايدار دارد تا پاسخگوي شرايط زيست محيطي ، سيستم هاي اقتصادي ، اجتماعي و سازمان مديريت شهري باشد . بنابراين مي توان گفت که عمده ترين مباحث و راه حل هاي توسعه پايدار شهري در مقياس محلي مطرح مي شوند (عزيزي،25:1380).
دو عامل مهم نيل به توسعه اي مناسب در مقياس محلي يکي توجه به نقش و اهميت حکومت محلي و ديگري مقوله مشارکت شهروندان در اتخاذ و اجراي تصميمات است . در اين ارتباط ويليس اعتقاد دارد حکومت محلي عهده دار انتخاب و تصميم گيري در مورد ارزش هاي اجتماع در اتخاذ تصميماتي است که مستقيماً پايداري شهرها را از لحاظ اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي تحت تأثير قرار مي دهد . بنابراين بهترين نقطه شروع حرکت به سوي پايداري محسوب مي گردند (9 : 2006willis,).
دکتر پرويز پيران در مقاله خود به نام ” از اسکان غيررسمي تا اسکان نايابي” اجتماعات اسکان غيررسمي را به اجتماعات اميد و يأس تقسيم کرده است که اجتماعات اسکان غيررسمي اميد به سوي بهسازي و رسمي شدن روان اند و اجتماعات غيررسمي يأس با در اختيار گذاشتن اتاق اجاره اي و خانه ي کوچک اجاره اي فقيرترين خانوارها را از خيابان خوابي نجات مي دهند، به بيان ديگر حتي بدترين نوع اجتماعات اسکان غيررسمي که اميدي به بهسازي ندارند نيز ساز و کار (مکانيسم) انطباق با فقر و جلوگيري از کنار گذاشته شدن و بحساب نيامدن فضايي- اجتماعي (social-spatial exclusion) را در دسترس فقراي شهري قرار مي دهند و بدين شکل از شمار خانوارهاي زير خط فقر و فقراي مطلق مي کاهند .
تفاوت هاي بنيادي ميان سکونتگاه هاي غيررسمي در حال ترقي و در حال زوال مشاهده مي شود ، اين تفاوت ها ناشي از روند تکوين و تکامل و شرايط اجتماعي، اقتصادي و کالبدي و محيطي سکونتگاه و نيز رويکرد مديريت برنامه ريزي شهري است . اين تحقيق نشان مي دهد در سکونتگاه هاي غيررسمي بندرعباس مي توان نيز به نحوي گونه شناسي محلات اميد و يأس را بازشناخت و راه حل هاي متفاوتي را براي آنها در نظر گرفت.
بطور مثال در اينجا مي توان محله چاهستانيها را با وجود مشکلاتي از قبيل : واقع شدن بخشي از منازل مسکوني در حريم بزرگراه شهيد رجايي، مسيل، ناهمواريهاي در معرض ريزش و رانش زمين، بالا بودن آبهاي زيرزميني و مسئله دفع آبهاي سطحي و فاضلاب و نيز تنوع فرهنگي و عدم انسجام اجتماعي بعنوان محله يأس(داراي پتانسيل منفي بيشتر) و محله سورو را با دارا بودن قدمتي تاريخي و پتانسيل گردشگري (با توجه به موقعيت آن در کنار ساحل) و در عين حال بافتي فرسوده با انسجام اجتماعي، تحت عنوان محله اميد (داراي پتانسيل مثبت بيشتر) مطرح کرد، که البته توانمندسازي هرکدام از اين محلات غيررسمي سياستها و راهکارهاي متفاوتي را مي طلبد.

3-1- اهداف تحقيق

بخش غيررسمي به عنوان يکي از ابعاد فقر در بسياري از شهرهاي کشورهاي در حال توسعه شناخته شده است. شهرنشيني و فعاليت غيررسمي به موازات شهرنشيني رسمي در بيشتر اين کشورها رشد کرده و با چنين روندي يکي از جنبه هاي اصلي اقتصاد شهري خواهد بود.

با وجود چند دهه تلاش مديريت شهري، هنوز هم بخش غيررسمي يکي از مشکلات اصلي مديريت شهري در ايران است. اين بخش عمدتاً از دو جنبه ارتقا و ساماندهي محيط شهري و ارتقاي زندگي فقرا مي تواند مورد توجه مديران و برنامه ريزان شهري قرار گيرد (ايراندوست، 1387: 41).
اما در مجموع در بيشتر کشورهاي جهان در حال توسعه اين بخش از سوي برنامه ريزان و مديريت ناديده گرفته مي شود. يکي از علل کم توجهي به بخش غيررسمي در برنامه ريزي شهري کشورهاي در حال توسعه اين است که برنامه ريزي اين کشورها بر اساس الگوهاي برنامه ريزي شهري رايج غرب شکل گرفته که در آن بخش غيررسمي ماهيتي متفاوت دارد و برنامه ريزي رسمي در اين بخش ها جايگاه چنداني ندارد. در صورتي که اهميت اين بخش در کشورهاي در حال توسعه از جمله ايران بسيار چشم گير است و بايد در برنامه هاي رسمي توسعه شهري گنجانده شود.
بنابراين با توجه به حساسيت بخش غيررسمي در کشور ما، اين تحقيق با رويکرد توانمندسازي بافت مسئله دار شهري اهداف زير را دنبال مي کند:

1-3-1- هدف کلي
– شناسايي سکونتگاه هاي غيررسمي يأس و اميد از يکديگر و ارائه راهکارهايي مناسب براي هر يک از محلات چاهستانيها(سکونتگاه يأس) و سورو (سکونتگاه اميد) با توجه به
پتانسيل هاي دروني آنها

2-3-1- اهداف جزئي (عملياتي)
– شناسايي و ارزيابي بافت اجتماعي محلات غيررسمي چاهستانيها و سورو
– بررسي ميزان مشارکت مردمي در محله غيررسمي رو به افول (محله چاهستانيها) نسبت به محله غيررسمي رو به بهبود(محله سورو)
– شناسايي مسائل اساسي و اولويت دار محلات
از نظر ساكنين و مديران شهر
– الگوسازي بحث بهسازي شهري و مسكن با رويكرد توانمندسازي در سکونتگاه هاي غيررسمي يأس و اميد
– بررسي تطبيقي سياست نوسازي مشارکتي- مردم محور و سياست هاي تشويقي- حمايتي دولت متناسب با مورفولوژي اجتماعي محلات مورد مطالعه

4-1- سئوالات تحقيق

1- با استفاده از چه راههايي مي توان زمينه مشارکت مردمي را در توانمندسازي محلات غيررسمي چاهستانيها و سورو در بندرعباس را فراهم کرد؟
2- آيا بين امکانات و خدمات موجود در محله و ميزان مشارکت مردمي در سکونتگاه هاي غيررسمي رابطه مستقيمي وجود دارد ؟
3- آيا دوگانگي در روند رو به بهبود و رو به افول(اميد و يأس) در محلات غيررسمي سورو و چاهستانيها مي تواند در اتخاذ رويکرد ساماندهي و توانمندسازي اين محلات تأثيرگذار باشد؟

5-1- فرضيه هاي تحقيق

1- به نظر مي رسد تأمين حق مالکيت براي ساکنين محلات چاهستانيها و سورو مي تواند ميزان تعلق خاطر

متن کامل پایان نامه ها در سایت sabzfile.com

دیدگاهتان را بنویسید