دانلود پایان نامه

دوم سده‌ی هجدهم میلادی در جهان پدید آمده است. در ظهور دیرهنگام این نوع ادبیات، عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بودند. پیش از عصر جدید(رنسانس) به کودکان بیشتر همچون بزرگ‌سالانی کوچک نگریسته می‌کشد و ادبیاتی ویژه‌ی نیاز‌های خاص و سطح درک و فهم آنان ضروری شمرده نمی‌کشد. در کشورهای اروپایی، یکی از کتابچه‌ای چاپی ویژه‌ی کودکان “جهان مرئی در تصاویر” (1658م) از “کومنیوس” (1592-1670م) است. کتابی که آموزشی و درسی بود، ولی نخستین کتاب مصور کودکان به شمار می‌آید. بعدها «شارل پرو» در فرانسه و «برادران گریم» در آلمان، داستان‌های کهن و معروف سرزمینشان را گردآوری و بازنویسی کردند که این کتاب‌ها بسیار موردتوجه قرار گرفت و در کشورهای مختلف ازجمله ایران ترجمه شد. در سده‌ی نوزدهم میلادی تصاویر نقش برجسته‌ای در کتابچه‌ای کودکان یافتند و همچون امروز برای جلب‌توجه کودکان به داستان‌ها کمک به آن‌ها برای تجسم شخصیت‌ها و کنش‌های داستانی به کار رفتند. این نوع ادبیات تا سده‌ی بیستم به‌عنوان یک نوع ادبی عمده تکامل یافت و شکل پذیرفت و در این سده به اوج تکامل خود رسید. ادبیات کودکان و نوجوانان به معنی واقعی آن، یعنی نوشته‌هایی که در آن حس و حال کودکانه حاکم باشد، به زبان و نثری مناسب سطح سواد کودکان نوشته‌شده و معمولاً همراه با تصاویر است؛ به‌عنوان یک‌شکل ادبی مستقل تقریباً از نیمه‌ی دوم سده‌ی هجدهم میلادی در جهان پدید آمده است. در ظهور دیرهنگام این نوع ادبیات، عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بودند. پیش از عصر جدید(رنسانس) به کودکان بیشتر همچون بزرگ‌سالانی کوچک نگریسته می‌کشد و ادبیاتی ویژه‌ی نیاز‌های خاص و سطح درک و فهم آنان ضروری شمرده نمی‌کشد. در کشورهای اروپایی، یکی از کتابچه‌ای چاپی ویژه‌ی کودکان “جهان مرئی در تصاویر” (1658م) از “کومنیوس” (1592-1670م) است. کتابی که آموزشی و درسی بود، ولی نخستین کتاب مصور کودکان به شمار می‌آید. بعدها «شارل پرو» در فرانسه و «برادران گریم» در آلمان، داستان‌های کهن و معروف سرزمینشان را گردآوری و بازنویسی کردند که این کتاب‌ها بسیار موردتوجه قرار گرفت و در کشورهای مختلف ازجمله ایران ترجمه شد. در سده‌ی نوزدهم میلادی تصاویر نقش برجسته‌ای در کتابچه‌ای کودکان یافتند و همچون امروز برای جلب‌توجه کودکان به داستان‌ها کمک به آن‌ها برای تجسم شخصیت‌ها و کنش‌های داستانی به کار رفتند. این نوع ادبیات تا سده‌ی بیستم به‌عنوان یک نوع ادبی عمده تکامل یافت و شکل پذیرفت و در این سده به اوج تکامل خود رسید. (حداد،1374: 48)
2-4-ادبیات کودک و نوجوان در ایران
شاید اغراق نباشد اگر بگوییم ایرانیان از قدیم به امر تربیت کودک توجه ویژه‌ای قائل بوده‌اند و آن را یکی از وظایف مهم والدین می‌دانسته‌اند، به‌طوری‌که کمتر نوشته ادبی را می‌توان یافت که به تربیت کودک و ضرورت آن اشاره نکرده باشد. لکن نقطه‌ضعفی از دیدگاه روانشناسی و آموزش‌وپرورش در آن‌ها دیده می‌شود، این است که در تمام آن‌ها کودک کوچک­شده بزرگ‌سالان پنداشته شده، و به آینده کودک بیش از حال او توجه شده است، به همین سبب ادبیات کودکان به معنا و مفهومی ما امروز از آن داریم در ایران کاملاً تازگی دارد و شاید تاریخ آن به ربع قرن بیشتر تجاوز نکند.(حسینی،1379: 86)
نخستین فرهنگنامه‌ی کودکان و نوجوانان به نام «نصاب­الصبیان» توسط ابونصر فراهی در قرن هفتم تدوین شد. فراهی با توجه به حافظه‌ی نیرومند کودکان و دل‌بستگی آنان به شعر، واژه‌هایی را در شعرهای نصاب­الصبیان گردآورد تا کودکان با از برکردن آن اشعار، واژه‌های عربی هر شعر را به یاد بسپارند. وی همچنین در لابه‌لای شعرهای کتاب، آگاهی‌هایی درباره‌ی قرآن کریم، اصول دین، نام‌ها و القاب پیامبر، امامان شیعه، بیماری‌ها و ماه‌های سال و… گردآورده است. این فرهنگ‌نامه‌ی کوچک بیش از هفت قرن است که بر زانوی اطفال مسلمان ایران و ماوراء­النهر و هندوستان و ترکیه قرار داشته است و ظاهراً نخستین کتابی است که پس از قرآن کریم برای آموختن زبان عربی برای کودکان به کار می‌رفته است. (حسینی،1382: 87)
کسی که برای اولین بار داستان‌های عامیانه‌ی ایرانی را مخصوصاً جمع‌آوری و منتشر کرد «ابوالفضل صبحی مهتدی» بود. لازم است اشاره شود که صبحی نخستین کسی نبود که به جمع‌آوری ادبیات عامیانه در ایران اقدام کرد، بلکه سال‌ها قبل از او «صادق هدایت» این کار را کرده بود؛ ولی صبحی کسی بود که ادبیات عامیانه را برای کودکان و نوجوانان جمع‌آوری نمود و درواقع از این نظر کارش را می‌توان هم‌ردیف کار «برادران گریم» در آلمان و «شارل پرو» در فرانسه دانست. (حکیمی،1382: 576)
قبل از آن‌که ادبیات نوین کودک در ایران پایه‌گذاری شود، زمینه‌های آن در دوره‌ی مشروطه ایجاد و فراهم شد. تحول مهمی که در ادبیات مشروطه اتفاق افتاد، گرایش و حرکت شعر از دربارها و خواص بین مردم و عوام بود. این حرکت کلی در زبان شعر، مضامین و محتوا و دیگر جوانب آن تأثیر گذاشت. در بین اشعار این دوره شعر‌های کودکان نیز یافت می‌شوند. اگرچه این شعرها هنوز از فضای پند و اندرز پدرانه برای کودک خالی نیست، اما به‌هرحال نخستین گام‌هایی است که به سوی ادبیات کودک برداشته می‌شود. ازجمله‌ی این شاعران می‌توان به ایرج میرزا (1291-1343 ه.ق) اشاره کرد. وی را شاید بتوان اولین شاعری دانست که اشعاری برای کودکان و درخور فهم ایشان سروده است. غیر از او حاجی میر
زا یحیی دولت‌آبادی (1279ه.ق -1318ه.ش) از روشنفکران دوره‌ی مشروطه، مهدی قلی خان هدایت (مخبرالسلطنه)، محمدتقی ملک‌الشعرای بهار (1266-1330ه.ش)، نیما یوشیج اشعاری برای کودکان سروده‌اند.( همان، 578)
پایه‌گذاری ادبیات نوین کودکان از آذربایجان و جبار عسکر زاده (باغچه‌بان) شروع شد. بزرگ‌ترین ابتکار او انتخاب وزن‌ها و قالب‌هایی نزدیک به ترانه‌های عامیانه است.
در فاصله سال‌های 1300 تا 1320 نویسندگان و شعرایی دست به خلق آثاری زدند؛ مانند یحیی دولت‌آبادی، صنعتی زاده کرمانی (مؤلف کتاب رستم در قرن بیستم)، عباس یمينی شریف. در همین زمان مترجمانی چون علی‌نقی وزیری و مهری آهنی، افسانه‌های عامیانه‌ی ملل مختلف را به فارسی برگرداندند. مجله‌ها و روزنامه‌ها نیز صفحاتی به کودکان اختصاص دادند. از سال 1332 گروهی به انتشار مجله‌ی پرارزش «سپیده‌ی فردا» همت گماشتند و ضمن آشنا ساختن مربیان با اصول تربیت نوین، مسئله‌ی ادبیات کودک را مطرح ساختند. در سال 1338 همین مجله فهرست کتابچه‌ای مناسب کودکان و نوجوانان را برای اولین بار منتشر نمود. در همین سال‌ها سیل ترجمه از ادبیات کودکان جهان به سوی کودکان ایران سرازیر شد.(رفیعی،1383؛ ص26) سال 1340 نقطه عطفی در تاریخ ادبیات کودک و نوجوان است. روش تدریس و مطالب کتابچه‌ای جدید، سن مطالعه را تقریباً سه سال پایین آورد و بدین ترتیب جمعیت کتاب‌خوان چندین برابر شد. در همین سال نخستین کتاب مدون ادبیات کودک چاپ شد. در سال1341 شورای کتاب کودک کار خود را شروع کرد و در سال 1344 کانون پرورش فکری کودک و نوجوان به وجود آمد. (حجازی،1385: 40)
سال‌های پس از 1340 را می‌توان دوره‌ی تازه‌ای در ادبیات کودک و نوجوان دانست. در این دوره اهمیت ادبیات کودک در رشد فکری و پرورش انديشه و تخیل از دوران کودکی و نوجوانی در ایران شناخته شد. ویژگی عمده‌ی این دوره توجه به نیاز‌های کودکان و رشد ادبیات ویژه‌ی آنان در برابر آثار ترجمه شده است.( انوشه،1376؛ ص 65)
ادبیات کودک در دهه‌ی 50 و 60 سرعت بیشتری یافت. رشد روزافزون جمعیت و جوان شدن آن، و بالا رفتن درصد دانش‌آموزان و بهبود نسبی اوضاع اقتصادی، توجه به کودکان و نوجوانان را افزایش داد. پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 هشیاری اجتماعی کودکان ایرانی را بالاتر برد و بر وسعت تجربه‌های آنان افزود و زمینه‌های دیگر را برای کار نویسندگان و شاعران فراهم نمود.(حجازی،1385: 45)
ادبیات کودکان در دهه‌ی 70 همراه با تعمیق برنامه‌های دهه‌های گذشته، ورزیدگی در اجرای فعالیت‌ها، تسهیل ارتباطات بین‌المللی علاوه بر دستیابی به اطلاعات،حضور ادبیات کودکان و نوجوانان ایران و فعالان این زمینه را در عرصه جهانی پر‌رنگ‌تر نمود. در این دهه، فعالیت شامل حال همه کودکان و نوجوانان شد؛ از کودکان معلول تا کودکان پناهنده، اقدامات اساسی و اصولی این دهه، تهیه و تدوین فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان توسط شورای کتاب کودک است که در تابستان 1379 جلد ششم آن نیز منتشر شد.آغاز تهیه‌ی «تاریخ ادبیات کودکان و نوجوانان» نیز این دوره است.(حجازی،1385: 45 )
2-5-انواع ادبیات کودک و نوجوان
الف) داستان: داستان‌های واقعی و افسانه‌ها.
ب) غیر داستان: شامل مطالب علمی، کتابچه‌ای مربوط به اجتماع و محیط، کتابچه‌ای درباره‌ی اختراعات و اکتشافات، زندگینامه و شرح‌حال و… .
ج) شعر: شامل لالایی‌ها، اشعار بی‌معنی و پوچ، اشعار شوخی‌آمیز بی‌سروته، داستان و حکایات منظوم است(سعیدیان،1353: 103)
2-6-نقش داستان در انتقال و نهادینه کردن ارزش‌ها و مفاهیم تربیتی به کودکان و نوجوانان
داستان و داستان‌گویی بهترین ابزار و کاربردی‌ترین وسیله برای تربیت کودکان و نوجوانان است . عناصر تشکیل‌دهنده‌ی داستان با نیازهای روحی و روانی کودکان ارتباط تنگاتنگی دارد. کودک و نوجوان با ذهن و فکر گسترده‌ای که دارد مضامین مختلف اجتماعی ،اخلاقی و فرهنگی را از لابه‌لای حوادث پیدا می‌کند و با بینش دقیق و ظریف خود این مضامین را استدلال می‌کند و به‌تدریج وارد رفتارش می‌سازد. داستان برایش الگو می‌شود و بدین ترتیب نقش بسیار مهمی در تکوین شخصیت کودک ایفا می‌کند . پس در انتخاب داستان‌ها باید دقت کنیم.کودکان با شنیدن داستان ، توانایی حل مسئله را می‌آموزند و معادله‌های نامفهوم برایشان معنا می‌شود. مفاهیم خوبی و بدی را می‌فهمند و به گمراهی نمی‌افتند. درکشان نسبت به جهان چالش پیدا می‌کند و درست می‌اندیشد. یاد می‌گیرند که خودمحور نباشند و برای دیگران هم سهمی در زندگی قائل باشند. یکی از نتایجی که می‌توان از داستان‌گویی گرفت، آن است که باید با داستان‌گویی درک کردن را در کودکانمان نهادینه کنیم و بگذاریم بچه‌ها با داستان‌گویی اهمیت پیدا کنند. اگر ارزش داستان‌گویی را بدانیم و روانشناسی کودک و نوجوان را بشناسیم و نیازهای آنان را شناسایی کنیم، خلأ را از وجود کودکان و نوجوانان خود دور کرده‌ایم. اگر در ادبیات دینی این‌طور عمل شود، دیگر با پدیده مذهب گریزی روبرو نخواهیم بود.(فولادوند،1360: 63) داستان همواره حضوری پیدا و پنهان در زندگی روزمره ما داشته و دارد. شاید از همین روست که ادیان الهی و کتب آسمانی اغلب پیام خویش را در قالب داستان و حکایت بیان داشته‌اند و بر تأمل و عبرت‌آموزی از سرگذشت پیشینیان بسی تأکید ورزیده‌اند. در میان کتب آسمانی، قرآن بی‌شک از این جهت ره‌آوردی بزرگ و بی‌مثال دارد. اصرار قرآن بر داستان‌گویی و داستان ­خوانی،
هر خواننده‌ای را به شگفتی وا می‌دارد(شعاری نژاد،1370: 138 )
2-7-اصول ادبیات کودکان و نوجوانان
‌ ‌‌‌آنچه‌ در بخش«اهداف»آمد،زمانی می‌تواند به‌راستی حاصل شود،که با رعایت یک سلسله اصول روانشناسی‌ و اعـتقادی،در‌ عـمل،همراه باشد.
ایـن اصول عبارت‌اند از:
1.قوت ادبی.
2.رعایت اقتضاهای سنی مخاطب: الف. در محتوا و نوع نگاه؛ ب. در زبان ج. در قالب.
3.توجه توأم بـه پرورش عقلانی و عاطفی.
4.استفاده از‌ اسوه‌ها و الگوها.
5.برخورد‌ مجموعه‌ای‌ باارزش‌ها.
6.ارائه راه‌حل‌ها، با توجه به شرع.
2-7-1قوت ادبی
اصل تـعبیر«ادبیات کودکان و نوجوانان»،خود از دو بخش«ادبیات» و«کـودکان و نـوجوانان»تشکیل شده است. آنچه بخش اول به آن اشعار دارد، «خصایص ادبی»اثر است؛و‌ بخش دوم، بر ویژگی‌های روانی و ذهنی گروه‌های سنی خاصی تأکید دارد. به این معنی که، فرآورده‌های این رشته ادبی، در وهله اول باید«ادبیات»با ویژگی‌های عام موردنیاز این رشته باشد. (از نظر جوهره،‌ کیفیت‌ و بهره‌گیری از عناصر ادبی، نازل‌تر از ادبیات بزرگ‌سالان نباشد. ) اما ازآنجاکه برای مخاطبانی با استعدادها، علایق،

متن کامل پایان نامه ها در سایت sabzfile.com

دیدگاهتان را بنویسید