دانلود پایان نامه

را برتر از پری و ماه می داند، چنان که پری به او حسودی می کند و ماه هم شیفته ی چشم سیاه اوست. در تشبیه تفضیل، مشبه را به چیزی تشبیه کنند و سپس از گفته ی خود عدول کرده، مشبه را بر مشبه به ترجیح نهند.(شمیسا، 137:1393) چشم سیاه ترکیب وصفی است.
ماه کی داشته بر لب، لبخند خنده ی حل شده در شربت قند
(ریاضی یزدی،352:1375)
معشوق مضمراً به ماه تشبیه شده، سپس از ماه هم برتری دارد زیرا لبخند بر لب دارد.(مشبه مقید) شاعر از تشبیه مضمر و تفضیل استفاده کرده است. تشبیه مضمر یعنی تشبیه پنهان، بدین معنی که ظاهراً با ساختار تشبیهی مواجه نیستیم ولی مقصود گوینده تشبیه است و به هر حال قابل تأویل به جمله ی تشبیهی است.(شمیسا، 135:1393)
کم کم آمد بر آن مه بانو بر زمین بوسه زد و زد زانو
(ریاضی یزدی،364:1375)
مه بانو استعاره از معشوق است. شاعر رخسار معشوق را در زیبایی و روشنایی به ماه تشبیه کرده است.
هر کجا ماه شب افروزی نیست آفتاب ار بزند ، روزی نیست
(ریاضی یزدی،356:1375)
ماه شب افروز موصوف وصفت، شب افروز صفت مرکب و استعاره از معشوق است. در این بیت هم مانند بیت های قبل معشوق را در روشنایی به ماه تشبیه شده است. حتی او را با استفاده از تشبیه تفضیل نسبت به آفتاب، برتری داده، چنان که پدید آمدن روز را وابسته به حضور معشوق می داند.
کم کم از غبیت آن ماه تمام صبح نورانی مرغان شد شام
(همان)
ماه تمام استعاره از معشوق است، ماه تمام به ماه شب چهار دهم می گویند یعنی قرص کامل ماه که از نظر زیبایی و روشنایی چیزی کم ندارد. شاعر هم زیبایی معشوق را کامل می بیند و به ماه تمام تشبیه
می کند.
دید در پرتو نور مهتاب ماه گم گشته ی ما رفته بخواب
(همان:362)
ماه گم گشته ی مو صوف و صفتند و استعاره از معشوق است .گم گشته صفت مفعولی است.
ز اختران فلک خانه ام چراغان است که مه در آمد و امشب شب وصال من است
(همان: 150)
بین فلک، اختر، ماه و شب مراعات النظیر است. مه استعاره از معشوق است.
ز فیض چشمه ی نور و جمال خورشید است که ماهتاب جهانتاب و انجمن آراست
(همان:147 )
فیض چشمه نور، جمال خورشید و ماهتاب جهانتاب استعاره از معشوق است. بین نور و خورشید و ماه مراعات نظیر است. شاعر مضمراً معشوق را به چشمه ی نور و جمال خورشید تشبیه کرده است.
گر شدی چون آفتاب از سایه ی او سر متاب ور نه عشقت در مدار چرخ، سر گردان کند
(همان: 164)
شاعر می گوید: اگرحتی مقامت چنان بالارفت که با خورشید برابری کردی باز هم تحت حمایت معشوق باش در غیر این صورت سرگردان می شوی. از تشبیه تفضیل استفاده شده یعنی معشوق از خورشید هم برتر است. سایه کنایه از حمایت است.
نه ابرم تا که بر خورشید رویت سایه اندازم نه بارانم که بر پایت هزاران گون گهر ریزم
(ریاضی یزدی، 171:1375)
خورشید رویت اضافه ی تشبیهی است. روی معشوق به جهت روشنایی به خورشید تشبیه کرده است.
آسمان را به شب چارده، ماه است تمام حسن رویت همه شب ماه تمامی دارد
(همان: 156)
ماه من باز سر ناز و جدایی دارد ناز هم جان من اندازه و جای دارد
(ریاضی یزدی،156:1375)
ماهرویان همه یک پرتو حسن ازلند ناز آن است که آن شاهد طنَاز کند
(همان: 159)
شهسوار حسن را نازم که گرد روی ماه هاله ای از نورگردد گرد نعل مرکبش
(همان: 169)
ماهرویان شاهکار دلبری بودند وحسن ما هم از شعرریاضی شاهکاری داشتیم
(همان: 174)
دست قضا کرده به گوش سپهر ازمه ی نو حلقه ی فرمان او
(همان: 177)
بس ردَ بوسه مانده برآن روی همچو ماه جایی دگر نمانده که عاشق کند نگاه
(همان: 178)
یک پرتو از جمال جمیل ازل بود کافتد به روی ماه تو از عالم اله
(همان:178)
هر کجا می رود این مایه ی ناز چون مه ی یک شبه انگشت نماست
(ریاضی یزدی،200:1375)
نمکین صورت این قرص قمر آنقدر نرم و لطیف وزیباست
(همان)
سر زد از پشت در خت گل سرخ ماهپاره صنمی با سر باز
(همان: 256)
چه مهی آینه دارش خورشید چه تنی هر چه بخواهی طنَاز
(همان:256)
قصد جان کرده پس از بردن دل وه چه آن دختر مه رو پر روست
(ریاضی یزدی،298:1375)گل و باغ؛ وجه شبه: زیبایی و طراوت
شعرای پارسی از طبیعت آن چه به زیبایی مثل بوده، گرفته و روی بدان مانند کرده اند. آنان باغ و بستان، گلزار و گلستان و چمن را نمونه ی روی محبوب دانسته اند. از گل ها، گل به معنای عام، گل لاله، شقایق نعمانی، ارغوان، گل سرخ و سوری، سمن و یاسمن، نسرین و نسترن را مشبه به روی قرار داده اند.( دانشور، 1389 :279 و280)
کار این گل که چو گل خندان بود روز و شب تربیت مرغان بود
(ریاضی یزدی، 352:1375)
گل استعاره از معشوق است. فقط گل چهره اش لطیف و نازک است. رخسار یار در زیبایی به گل تشبیه شده است. همچنین در این بیت تشبیه مرسل به کار برده است.تشبیه مرسل تشبیهی است که ادات تشبیه در کلام ذکر شده باشد. (صادقیان، 169:1389 ) شاعر معشوق را به جهت خوش رو بودن به گل خندان تشبیه کرده است. گل خندان، ترکیب وصفی است.
زآن گلستان که شود پر پر گل نشنوی شور و نوای بلبل
(ریاضی یزدی، 155:1375)
گل استعاره از معشوق است. شاعر رخسار یار را به جهت طراوت و شادابی به گل تشبیه کرده است و وجود معشوق را ضروری می داند، همچنین معتقد است هر جا معشوق هست شور و نشاط هم هست.
گل چو از ساحت بستان برود زیور وزیب گلستان برود
(ریاضی یزدی، 155:1375)
این بیت هم مانند بیت قبل، شاعر باز هم تأکید دارد، هر جا معشوق نباشد، زیور و زیبایی هم از بین می رود.
بگشاید به فضا بال و پری زان گل گم شده گیرد خبری
(همان:362)
گل، استعار ه از معشوق است. شاعر مرتب به معشوق را در لطافت و نازکی به گل تشبیه می کند.
چه شد ای گل که فراموش شدی؟ بلبل باغی و خاموش شدی؟
(ریاضی یزدی،364:1375)
در این بیت هم گل و بلبل استعاره از معشوق است.
تو گل سرخ چمن زد راهت من گل عا رض همچون ماهت
(همان: 371)
عارض: صورت، چهره.(معین، 1364: ذیل واژه) گل عارض اضافه ی تشبیهی وتشبیه بلیغ است، شاعر چهره ی معشوق را در زیبایی و نشاط به گل و با تشبیه مرسل چهره ی معشوق را به ماه تشبیه کرده است.
که بر آن عارض همچون گل سرخ عکس خون دل عاشق پیداست
(ریاضی یزدی،200:1375)
عرق شرم بر آن گونه گلگون چه عجب برگ برگ گل شاداب گلابی دارد
(همان: 155)
با تبسم های شیرین گلی خوش آب و رنگ در خزان زندگانی نو بهاری داشتیم
(همان: 174)
دیدی ای نو گل من با دل من چون کردی بی وفا بردی و با خار جفا خون کردی
(ریاضی یزدی، 180:1375)
گوشه ی چشم ریاضی بنشین ای گل ناز تا ببینی که ز خونابه چو جیحون کردی
(همان: 181)
ای خوش آن روزی که ما هم روزگاری داشتیم باغ پر گل بود و ما هم گلعذاری داشتیم
(همان: 173)
رنگ او دارد اگر گل زیباست بوی او دارد اگر گل خوشبوست
(همان:297)

حور و پری
گر ببندند در خانه، لب بام آید هر پری روی که روی خوش و زیبا دارد
(ریاضی یزدی،154:1375)
پری روی استعاره از معشوق و ترکیب مقلوب است. روی خوش و زیبا هم موصوف صفت است.
دختر ماهرخ حور سرشت هست حوریه این باغ بهشت
(همان:353)
ماهرخ و حور سرشت هر دو صفت مرکب هستند. منظور شاعرازماهرخ حور سرشت: معشوقی که رخسارش در روشنایی مانند ماه و نهادش مانند حوریه است. حور زن سیاه چشم، زن بهشتی، در عربی«حور» جمع «حوراء» است به معنی زنی سپید پوست که سیاهی چشم و موی او به غایت باشد، ولی در فارسی آن را مفرد گیرند.(معین،1364: ذیل واژه) حور سرشت کنایه از زن بسیار زیبای دلنشین، محبوب (عفیفی، 716:1376 ) در مصراع دوم دختر

متن کامل پایان نامه ها در سایت sabzfile.com

دیدگاهتان را بنویسید