وزن معني‌داري را همراه با يک توده ماهيچه‌اي خوب نشان دادند. در مطالعه ديگري نشان داده شد که استفاده از گزنه در خوک‌ها اثرات مثبتي بر کيفيت گوشت و توسعه و ثبات اکسيداتيو و نسبت اسيدهاي چرب غير اشباع به اشباع دارد (Mansoub، 2011).

2- 6- مصرف گزنه در بوقلمون
مکمل‌سازي جيره بوقلمون‌ها با غلظت mg/kg 63 ساپونين در هر کيلوگرم خوراک، به طور بي‌معني در مقايسه با گروه کنترل وزن و مصرف خوراک را افزايش داد (Dziuk و همکاران، 1984).

2- 7- مصرف گزنه در مرغ گوشتي
استفاده از 2% گزنه در جيره روزانه مرغ گوشتي، باعث افزايش وزن بدن آنها شد. در اين پژوهش به تاثير مثبت گزنه بر عملکرد، صفات لاشه، فراسنجههاي خوني و ايمني نيز اشاره شد (Mansoub و Nezhady، 2011). Modiry و همکاران (2010)، گزارش کردند که استفاده از گزنه در کاهش کلسترول و تري‌گليسيريد خون جوجه‌هاي گوشتي به دليل وجود کارواکرول و تيمول و افزايش ترشح صفرا موثر است. مکمل‌سازي جيره جوجه‌هاي گوشتي با گياه گزنه عملکرد رشدي آنها را افزايش داد (Bampidis و همکاران، 2005؛ Cross و همکاران، 2007).

2- 8- مصرف گزنه در مرغ تخم‌گذار
نتايج مطالعه Khanal (2005)، بيانگر اين بود که تغذيه روزانه 5/1% پودر گزنه در در مرغ تخمگذار در کنار سلامتي پرنده، باعث افزايش ظرفيت تخم‌گذاري شد. همچنين او بيان کرد مکمل‌سازي با گزنه بر کيفيت تخم مرغ و غشاي سفيده و ضخامت پوسته تخم نيز تاثير مثبتي داشته و شکستگي تخم را کم مي‌کند.
Nobakht و همکاران (2011)، گزارش کردند که افزودن روزانه 2% پودر گزنه به جيره مرغ‌هاي تخم‌گذار توليد تخم مرغ، توده تخم مرغ و وزن پوسته را افزايش ميدهد. اما استفاده از 5/.% پودر گزنه در جيره اين مرغ‌ها فقط مصرف خوراک روزانه را کاهش
مي‌دهد. او در پژوهشي بيان کرد که مکمل‌سازي روزانه 2% گزنه در جيره مرغ تخم‌گذار به طور معني‌داري (05/0 P ) کيفيت تخم، ضخامت پوسته و شاخص زرده تخم ‌مرغ را افزايش داد.

2- 9- معرفي ساپونين
ساپونين‌ها که به عنوان ترکيبات ضد تغذيه‌اي از آنها نام برده مي‌شود ترکيبات طبيعي هستند، همان طور که از نام آنها برمي‌آيد، اسم آنها از گياهي با ريشه Saponaria (ساپوناريا) گرفته شده، ريشه‌اي که از نظر تاريخي به عنوان صابون استفاده مي‌شد (Miah و همکاران، 2004). ساپونين‌ها به دليل وجود ترکيب ساپوژنين غير قطبي و زنجيره جانبي محلول در آب توانايي تشکيل کف را دارند (Francis و همکاران، 2002). ساپونين‌ها با کمک تست‌هاي تلخي و سختي و سميت و توانايي تجزيه اريتروسيت‌ها تعيين مي‌شوند اما با اين وجود بسياري از ساپونين‌ها حتي به عنوان طعم‌دهنده و شيرين‌کننده در غذاها و سيگار استفاده مي‌شوند به طوري يک نوع از آنها مانند ساکاروز 20 بار بيشتر از گلوکز شيريني دارد (Mizutani، 1994). ساپونين‌ها حتي در حيوانات کوچک دريازي و در بعضي باکتري‌ها نيز وجود دارند (Riguera، 1997) اما در حيوانات بزرگتر نمي‌توان ساپونين يافت (Francis و همکاران، 2002).

2- 10- ويژگيهاي ساپونين
ساپونين پايين‌آورنده کلسترول و ضد التهاب بوده و فعاليت شبه آنتي‌اکسيداني دارند (Sur و همکاران، 2001). Miah و همکاران (2004)، گزارش کردند که ساپونين بر رشد، مصرف خوراک و توليد‌مثل در حيوانات تاثيرگذار بوده و فعاليت ضد سرطاني دارد. در ارتباط با اين نتايج Marston و همکاران (2000)، گزارش کردند ساپونين‌ها هضم پروتئين‌ها و مصرف ويتامين‌ها و مواد‌معدني را در دستگاه گوارش افزايش داده و کاهنده قند خون هستند. ساپونين توانايي سلول‌هاي موکوسي روده را افزايش مي‌دهد و فعاليت انتقالي موکوس را مهار کرده و مصرف زير واحدهايي که در شرايط طبيعي قابل جذب نيستند را آسان مي‌کند (Johnson و همکاران، 1986). ساپونين اين توانايي را دارد که با سرهاي قطبي فسفوليپيدهاي غشا واکنش دهد و گروه OH کلسترول با گروه OH روي کربن شماره 3 يا کربن 28 ساپونين واکنش داده و توانايي تشکيل ميسل را به ساپونين مي‌دهد و اين باعث مي‌شود که ليپو پروتئين‌هاي غشا مانند کانال‌هاي يوني، گيرندهها و انتقال‌دهنده‌ها با وجود ساپونين يک نقش مهمي را در تشکيل ميسل ايفا کنند و يک نقش بيوشيميايي ثانويه به ساپونين مي‌دهند (Rao و Sung، 1995).

2- 11- ترکيبات شيميايي ساپونين
ساپونين‌ها توسط مسيري متابوليک سنتز مي‌شوند که شروع آن استيل کوآنزيم‌آ، موالونيک اسيد و سپس اسکوآلن است که محصولات مياني هر دو نوع ساپونين استروييدي و تري‌ترپنوييدي هستند. سنتز کلسترول، استروييدهاي ديگر و ساپونين‌ها از اين مسير عبوري انجام مي‌شود. ساپونين‌ها ترکيبات گليکوزيدي هستند (Tonaka و همکاران، 2000؛ Oleszek و همکاران، b و a2001) که از يک هسته محلول در چربي به نام آگليکون مشتق مي‌شوند که اگر اين هسته روي کربن شماره 30 (C-30) قرار بگيرد يک تري‌ترپنوييد و اگر روي کربن شماره 27 (C-27) قرار گيرد يک استروييد آلکالوييدي است (Hostettmann و Marston، 1995)، که شکل آنها در صفحه بعد آمده است (نگاره 2- 1). يک يا چندين زنجيره جانبي قند به نام گلايکون از طريق اتصالات اتر يا استري مي‌تواند در جايگاه گليکوزيلاسيون به هسته آگليکون متصل شود (Benchaar و همکاران، 2008). ساپونين‌هاي تري‌ترپنوييدي با نام کلي ساپونين يا ساپونين‌هاي بدون آگليکون خوانده مي‌شوند. به ساپونين استروييدي، ساراساپونين نيز مي‌گويند (Sherif، 2008). وزن مولکولي ساپونين، 1500 – 1000 دالتون است. ساپونين استروييدي در 85 گونه از گياهان مانند يوکا، گوجه و ساپونين ‌تري‌ترپنوييدي در 500 گونه از گياهان مانند سويا، يونجه، نخود، چاي، اسفناج، آفتابگردان و غيره وجود دارند (Muir و همکاران، 2000). در گياهان لگومينه، ساپونين‌ها با پروتئين اتصال داشته و با تشکيل ترکيب ساپونين – پروتئين قابليت هضم پروتئين را کاهش داده (Potter و همکاران، 1993)، بنابراين در واکنش‌هاي پروتئيني با پروتئين تغليظ مي‌شوند (Marston و همکاران، 2000).
دو منبع تجاري اصلي ساپونين، يوکا (Yucca Schidigera) و کوايلاجا (quillaja saponaria) مي‌باشد. يوکا در مکزيک و آمريکاي جنوبي و کوايلاجا در 3 منطقه از چين مي‌رويند که توزيع و مقدار ساپونين به فاکتورهاي مختلفي مانند گونه، سن، بخش و نحوه برش گياه، محيط و فصل رويش بستگي دارد براي نمونه غلظت ساپونين يک گياه در حال رشد و تقسيم بيشتر از گياه بالغ همان‌گونه است و يا غلظت ساپونين يونجه در فصل بهار و پاييز کمتر از ميانه تابستان است (Kasai و Yamasaki، 2000).
براي عصاره‌گيري ساپونين از بوتانول استفاده مي‌کنند که بيشتر براي ساپونين‌هايي با يک زنجيزه جانبي قند استفاده مي‌شود که به آگليکون متصل هستند اما اگر براي عصاره‌گيري ساپونين‌هاي با زنجيره جانبي قند بيشتر از يکي از بوتانول استفاده شود عصاره‌گيري به خوبي انجام نمي‌شود زيرا فقط يک زنجيره در بوتانول حل مي‌شود و براي اين ترکيبات بيشتر از کروماتوگرافي کربن 18 (C18) و متانول استفاده مي‌کنند ( Oleszek و Bialy، 2006).

نگاره 2- 1- شکل ساختماني ساپونين استروييدي و تري‌ترپنوييدي (Hassan و همکاران، 2007)

2- 12- مصرف ساپونين در انسان
بسياري از ساپونين‌ها بر سلامت انسان اثرات منفي دارند و زيان آورند (Afrose و همکاران، 2010). بسياري از ساپونين‌ها ويژگي همولايتيک دارند که تنفس را مشکل کرده و شايد مصرف زياد آن موجب مسموميت و مرگ شود (Oda و همکاران، 2000). Sacks (2002)، بيان کرد که ساپونين در انسان فعاليت کاهنده کلسترول، افزايش پاسخ ايمني و فعاليت ضد قارچي دارد. همچنين han و همکاران (2000)، گزارش کردند که ساپونين LDL مضر را در سرم انسان و موش کاهش مي‌دهد.

2- 13- مصرف ساپونين در ماهي
Francis و همکاران (2002)، گزارش کردند وجود ساپونين در جيره ماهي نرخ تنفس و متابوليسم را افزايش مي‌دهد. آنها همچنين نشان دادند که افزودن ساپونين به جيره ماهي کپور به عنوان پيش برنده رشد و افزايش‌دهنده مصرف خوراک استفاده مي‌شود. در مطالعه‌اي Penn و Micheal (2005)، گزارش کردند که ساپونين سويا، التهاب روده و رشد را در ماهي قزل‌آلا کم کرد اما پاسخ ايمني اختصاصي را افزايش داد.

2- 14- مصرف ساپونين در بلدرچين ژاپني
Afrose و همکاران (2009)، گزارش کردند که مکمل‌سازي جيره بلدرچين ژاپني با ساپونين به طور معني‌داري غلظت کلسترول و تري‌گليسيريد را در سرم و زرده‌تخم و LDL سرم را کاهش و HDL سرم را افزايش داد.

2- 15- مصرف ساپونين در طيور
وجود ساپونين در جيره طيور باعث بهبود رشد، بهره‌بري خوراک و سلامت پرنده و کاهش کلسترول سرم شد (Matsuura، 2001). مکمل‌سازي ساپونين در جيره مرغ تخم‌گذار کلسترول سرم و زرده تخم را کاهش داد (Sim و همکاران، 1984). در سال 1950، Peterson گزارش کرد که وجود ساپونين در جيره مرغ تخم‌گذار و جوجه‌ها، رشد را کاهش مي‌دهد. در مرغ تخم‌گذار پژوهشي که توسط Whitehead و همکاران (2008)، انجام شد نشان داد که افزودن 4 يا 5 گرم ساپونين در هر کيلوگرم جيره مرغ تخم‌گذار مصرف خوراک، وزن بدن و تخم و غلظت ليپيد را در جگر کاهش داد، توليد تخم ابتدا کاهش يافت و سپس به حد طبيعي بازگشت.

Heywang و همکاران (1959)، دريافتند که کنجاله يونجه دهيدراته بر رشد، مصرف و کارايي خوراک در مرغ تخم‌گذار اثر کاهشي دارد. آنها گزارش کردند که کنجاله يونجه دهيدراته داراي زير واحدي (زير واحدهايي) است که رشد مرغ تخم‌گذار را کند مي‌کند اما فيبر کنجاله يونجه به اين زير واحدها آسيب نمي‌رساند. در همين سال پژوهش Heywangنشان داد که کنجاله يونجه دهيدراته و آفتاب خشک شده نه تنها رشد را کند مي‌کند بلکه توليد تخم را نيز در مرغ تخم‌گذار به تأخير مي‌اندازد. او دريافت که اين اثر تأخيري به دليل وجود ساپونين در يونجه خشک شده است. در اين رابطه Peterson (1950) گزارش کرد اثر مهاري رشد ساپونين شبيه به کنجاله يونجه دهيدراته است. مصرف ساپونين در جيره جوجه‌هاي گوشتي نر افزايش وزن معني‌داري را نسبت به گروه کنترل نشان دادند اما تفاوت معني‌داري در کارايي خوراک و مرگ و مير ديده نشد (Johnston و همکاران، 1980). Newman و همکاران (1958)، اثر کاهشي در کلسترول پلاسما پس از مصرف ساپونين نديدند و بيان کردند که مي‌توان از کلسترول به عنوان وسيله‌اي براي خلوص و جداسازي ساپونين استفاده کرد. آنها اين تفاوت را به جيره، منبع ساپونين و شرايط مديريتي ارتباط دادند. Johnston و همکاران (1980) گزارش کرد که مکمل‌سازي جيره جوجه‌هاي گوشتي به همراه موننسين، تفاوت معني‌داري در مرگ و مير و افزايش وزن بدن نداشت اما مصرف و کارايي خوراک جوجه‌هاي گوشتي با مکمل‌سازي ساپونين و موننسين به طور معني‌داري افزايش يافت.
در ارتباط با دوره مصرف ساپونين، Aslan و همکاران (2005) گزارش کردند که در دوره کوتاه مدت، استفاده از ساپونين تاثير معني‌داري بر کلسترول و قند خون مرغ تخم‌گذار نداشت اما با افزايش دوره مصرف، غلظت قند و کلسترول خون کاهش معني‌داري را نشان داد.

2- 16- نقش ساپونين در گياهان
نقش ساپونين در گياهان به طور کامل شناخته نشده اما گفته شده که ساپونين در برخي گياهان، ترکيبات شيميايي بر ضد آفت‌ها و پاتوژن‌ها بوده و به گياهان مجاور نيز در دفاع از خود کمک مي‌کنند (Sim و همکاران، 1984). Muir و همکاران (2000)، گزارش کردند که ساپونين در گياهان براي پيش برد سلامتي آنها استفاده مي‌شود. البته Schopke (2000)، نشان داد که ساپونين در گياهان دو نوع فعاليت انجام مي‌دهد. گروهي در پاسخ به آسيب بافتي يا اتصال پاتوژن‌ها توسط آنزيم‌هاي گياهي فعال مي‌شوند و گروهي نقش اصلي‌شان ضد ميکروبي و ضد حشره‌ا

متن کامل در سایت sabzfile.com

دیدگاهتان را بنویسید