ضعیت موجود فرهنگ کار در ایران 40
2 -7- 1 معنای لغوی وجدان 45
2-7-2 تعریف وجدان 45
فصل سوم 48
کلیاتی در باره ادبیات و اجتماع 48
مقدمه 49
3-1 تعریف جامعه‌شناسی 50
3-2 جامعه‌شناسی ادبیات 51
3-3 جامعه‌شناسی ادبیات و جامعه‌شناسی ادبی 52
3-4 زمینه‌ها و بسترهای شکل‌گیری جامعه شناسی ادبیات 56
3-4-1 بنیان‌ گذاران جامعه‌شناسی ادبیات: 59
3-4-2 جامعه‌شناسی ادبیات در ایران: 62
3-4-3 شاخه‌های جامعه‌شناسی ادبیات 63
3-4-4 مصرف‌کنندگان ادبیات در جامعه: 65
3-5 ادبیات کودک و نوجوان 65
3-5-1 تعریف ادبیات کودک و نوجوان 65
3-5-2 تأثیر قصه در کودکان 66
3-5-3 ویژگی‌های ادبیات کودک و نوجوان 66
3-5-4 ادبیات کودک و نوجوان در ایران 67
فصل چهارم 71
بررسی تحلیلی یکصد شغل منتخب 71
مقدمه 72
1. بخش مشاغل غیر رسمی 72
2. اشتغال ناقص 73
3. مشاغلی با شان اجتماعی پایین: 73
4. گروه فاقد سنی 73
4-2 تجزیه و تحلیل یک صد شغل: 74
4-2-1 روش اجرا: 74
فصل پنجم 127
تحلیل‌های آماری 127
و 127
نتیجه گیری 127
توزیع فراوانی مشاغل بررسی شده در طبقات مختلف شغلی 128
فراوانی مشاغل در گروه های سنی 130
فراوانی شغلی در گروه سنی د-ه 132
فراوانی شغلی درگروه الف-ب 134
فراوانی مشاغل در گروه سنی ب 136
فراوانی مشاغل در گروه سنی ب-ج 138
فراوانی مشاغل در گروه سنی ج 140
فراوانی مشاغل در گروه سنی ج-د 142
فراوانی کتاب بر اساس مولف 147
فراوانی مشاغل در کتابها 152
فراوانی مشاغل بر اساس مولف 157
نتیجه گیری 161
نتایج کیفی: 161
منابع 163

مقدمه
هر کسی را بهر کاری ساختند
مهر آن را در دلش انداختند(حضرت مولانا)
امروزه داشتن شغل از اساسی ترین نیازهای انسانی است. تامین هر یک از نیازهای اولیه منوط به داشتن شغل و ماحصل آن یعنی مزد و پول است. هر انسانی که به جامعه ای تعلق دارد ناگزیر به هماهنگ ساختن خود با آن است. اشتغال و به تبع آن داشتن حقوق و دستمزد علاوه بر تامین نیازهای ابتدائی که مبنای رشد و ورود افراد به مراحل پیشرفته تری از نیازها مثل نیاز به تامین امنیت و داشتن شخصیت و نیاز به خود شکوفایی است، در رساندن انسان ها به امیدها و آرزوها و یا افسرده و دل مرده شدن آنان نیز بسیار موثر است. یکی از موضوعات مهم برای انسان، علاقه است که عامل اصلی در رشد و موفقیت انسان هاست. انتخاب شغل یکی از نقاط عطف مهم در زندگی افراد است که چنانچه با در نظر گرفتن استعدادها و علایق صورت پذیرد، توان ترسیم آینده ای بسیار روشن را داراست. امروزه رشد فزاینده ی تکنولوژی و پیچیده و پرتنوع شدن تخصص ها در دنیای کار و تقاضا های مختلف برای ورد به مشاغلی که روز به روز و نو به نو ایجاد می شوند، و تناسب مهارت ها با این مشاغل، توجه دانشمندان علوم روان شناسی و مشاوره شغلی را به خود جلب کرده است. حال، شناخت استعدادها و توانائی ها در کنار علایق و آمال و نیز امکانات و شرایط محیطی و اجتماعی و فردی و خانوادگی و … از عوامل بسیار مهم در انتخاب افراد خواهد بود. کسانی که به هر دلیلی از داشتن شرایط و امکانات فوق محروم بوده باشند، به سوی مشاغل کاذب در بازارهای غیر رسمی کشانده شده و معضلات بسیار مهمی را برای جامعه در ابعاد مختلف اقتصادی، فرهنگی، بهداشتی، انسانی و ….فراهم ساخته و مدیریت کلان کشور را دچار آسیب های جبران ناپذیری خواهند کرد.
یکی از راه های کمک به افراد برای انتخاب شغل مناسب، آشنایی آنان با مشاغل موجود و مطلوبیت ها و محدودیت های هر یک از آنهاست. آثار ادبی هر ملتی گنجینه ای است برای ثبت و معرفی مشاغل مختلف به همراه صاحبان آن و شخصیت هایشان. همچنین شان و منزلت هر شغلی متاثر از شرایط تاریخی ، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زمان خود است. موضوع این پایان نامه بررسی آثار ادبی معاصرکودک و نوجوان است. وارد شدن به دنیای ادبیات کودک و نوجوان در آغازین سالهای قرن معاصر که دستخوش تحولات سیاسی– اجتماعی شده و همه شاهد افت و خیزهایی در عرصه‌های مختلف در جامعه هستند، قلم‌ها متاثر از شرایط، شروع به آفرینش می‌کنند و هر آفریدگاری آغاز و پایانی برای دنیای پر رمز و راز آثار خود ترسیم می‌کنند. شروع برخی از این دنیاها اگر چه تلخ و سخت و ادامه‌اش سخت‌تر است، اما به پایانی خوش ختم می‌شود و خواننده را مسرور و امیدوار می‌سازد؛ اما بن بست دنیای برخی از خداوندگاران قلم، با تلخی شروع اثرش خواننده را کرخت و چروک در خود مسحور می‌کند.
پرداختن به مشاغل مطرح شده در آثار معاصر ادبیات کودک و نوجوان، سعی بین صفا و مروه‌ی این خداوندگاران قلم است. ضرورت پرداختن به موضوع مشاغل و پیشه‌ها در آثار کودک و نوجوان معاصر- که موضوع این پایان‌نامه است- در شرایط خاص اجتماعی- اقتصادی و سیاسی کشور ما که در مرحله گذر از جامعه‌ی سنتی به سمت جامعه صنعتی می‌باشد، قابل توجیه است. چرا که با تحولات و جهشی که در دنیای تکنولوژی رخ داده و هر تولید جدیدی شغل و شغل هایی از گذشته را به بوته‌ی فراموشی می‌افکند، طولی نخواهد کشید که ربات‌های هم‌نشین انسان فوق مدرن امروزی، عرصه را بر هر پیشه‌ای که ماهیت آنها را برنتابد، تنگ کرده و از میدان به درش خواهد کرد. معرفی و ثبت مشاغلی که به دهه‌های پیشین تعلق دارد و آثار بسیار کم رنگی از آنها باقی مانده است در کنار مشاغلی که در ساختار اجتماعی – اقتصادی مبتنی بر جهش فناوری‌های علمی، قرار گرفته‌ان
د
، شاید بتواند حداقل در ماندگاری یکی از مظاهر و نمودهای فرهنگی یک جامعه، شغل، اندک کمکی بنماید. همچنین هدف برخی از آفرینندگان آثار ادبی از بیان مشاغل مختلف، توصیف و آشنا ساختن کودکان و نوجوانان با مشاغلی است که متعلق به دهه‌های گذشته بوده و برخی از آن مشاغل یا از بین رفته‌اند و یا در حال فراموشی بوده و تنها صورتی از آنها در مراکز آموزشی به عنوان هنرها و صنایع دستی تعلیم داده می‌شوند و به این نحو موجودیت آنها به مثابه نماد فرهنگی آن قوم، حفظ می‌شود. برخی دیگر از نویسندگان آثار کودک و نوجوان نیز در آوردن شخصیت‌هایی با مشاغل و مناصب خاص، بیانگر مظاهر ظلم و تضاد موجود در آن جامعه می‌باشند؛ مشاغلی که شخصیت و جایگاه‌های افراد و گروهی را بیان کرده و منزلت آنان را به تصویر می‌کشد تا هر شهروندی بسته به استعداد و آموخته‌ها و اندوخته‌های خود به قضاوت کودکی خویش در جامعه‌ی خود بنشیند. در میان آثار داستانی جدید، برخی از نویسندگان با پردازش داستان‌های علمی – تخیلی، نگاهی گذرا به سیر بسیار سریع تحولات در حوزه علوم داشته و کودکان را با مشاغلی که در آینده‌ای نه چندان دور باید ایجاد شوند، آشنا کرده‌اند. روش انجام تحقیق این پایان‌نامه مبتنی بر ابزار کتابخانه‌ای بوده که به صورت یافته‌های توصیفی و تحلیلی ارائه می‌گردد. یافته‌های آماری نشان می‌دهد که بیشترین بسامد شغلی در آثار کودک و نوجوان معاصر به مشاغلی با منزلت اجتماعی بالا از قبیل: ارباب و مالک و امیر و پزشکی وغیره و کمترین تعداد به مشاغل ساده و نیز مشاغلی که در داستانهای علمی- تخیلی آمده است،تعلق دارد که البته نگرش نویسنده در آن بسیار دخیل بوده است.

از سرکار خانم دکتر ذبیح‌نیا استاد و معلم عزیزم که در انتخاب موضوع، این جانب را راهنمایی و یاری کرده‌اند، بسیار سپاسگزارم. همچنین از سرکار خانم دکتر اسعدی که سختی هدایت سکان کشتی بسیار پرتلاطم این پایان‌نامه را به دلیل گستردگی موضوع، به عهده گرفتند، کمال تشکر را دارم. نیز، کمال امتنان و سپاس ویژه از استاد گرانقدر جناب آقای دکتر حاتمی به خاطر صبری که در داوری این پایان‌نامه از خود نشان دادند.

مختاری
مهر ماه 1394

فصل اول

کلیات

1-1 ‌تعريف مسأله
شغل که در انگلیسی به آن ( occupation,job) می‌گویند، فعّالیّتی منظم است که در اِزای دریافت پول انجام شود. هم چنین است بعضی از مناصبی که در دستگاه دولتی یا توسّط جامعه به افراد واگذار می‌گردد.
گاهی شغل و منصب مترادف به کار می‌روند و نمی‌توان آن‌ها را از هم دیگر متمایز نمود. اگر با توجّه به تعریف بالا از شغل، تدوام آن و منتج شدن به دریافت مزد بنگریم؛ می‌توان مناصبی را یافت که در این تعریف نمی‌گنجد و آن‌ها با شغل مترادف نیستند؛ مثل منصب ریش‌سفیدی در جامعه، هیچ گاه به دریافت مزد در برابر انجام حلّ و فصل مشکلات مردم نبوده است و یا مناصب دیگر. پس، از یک دیدگاه، بین شغل و منصب تفاوت وجود دارد.
از آنجائی که نویسنده هر اثری خصوصا اثر هنری و ادبی، همواره برشی ازجامعه ای را که در آن مکان و زمان زیست می کند، به درون اثر خویش می کشاند و آن را در قالب کلمات و جملات بازنمایی کرده و ماندگارش می سازد. نویسندگان کودک و نوجوان نیز در آثار خویش عناصر فرهنگی مختلفی را احیا و برای نسل های بعدی منتقل می کنند. یکی از عناصر بسیار مهم فرهنگی، که انعکاس شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه است، مشاغلی است که در هر دوره زمانی بیشتر مردم به آن اشتغال داشته و امرار معاش می کنند. جامعه است. تحولات بسیار سریع تکنولوژیکی شکل و ماهیت مشاغل را دگرگون کرده و تاثیرات عمیقی بر شیوه زندگی افراد گذاشته است. حرکت از کارت یدی به سوی کار فکری نیز از تحولات فوق نشات می گیرد. بسیاری از مشاغل دهه های گذشته صنعتگری و یا خدمات به شیوه ی قدیمی بودند که هم آهنگ با شرایط اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی جامعه ایران بودند. اما ورود سریع تکنولوژی و تاخیر در تغییرات فرهنگی متناسب با آن گسست هایی را به جود می آورد که معمولا بحران هایی را به همراه دارد.
در تحقیق مورد نظر سعی بر آن است تا با بررسی برخی از آثار داستانی معاصر، کودکان و نوجوانان را با انواع مشاغل و پیشه هایی را که در دهه های پیشین مردم مناطق مختلف ایران به آنها اشتغال داشتند، آشنا کنیم و اوضاع فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی کنونی کشور را در قیاس با شرایط مذکور بازنمایانیم.

1-2 سوال‌های تحقیق:
پایان‌نامه حاضر به سوال‌های زیر پاسخ می‌دهد:
1. عمده‌ترین دلایل رویکرد شاعران کودک و نوجوان به کاربرد مشاغل و پیشه‌ها در آثارچیست؟
2. بسامدترین انواع مشاغل و مناصب در آثار کودک و نوجوان کدام نوع است؟
3. اهمیت مناصب و مشاغل از دیدگاه جامعه‌شناسی است؟
1-3 سابقه و ضرورت انجام تحقيق :
با وجود تحقیقات دامنه داری که در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی در باب آثار ادبی صورت گرفته است و با وجود کتاب‌های ارزشمندی که در این حیطه نگاشته شده، تاکنون درباره انواع مشاغل در آثار کودک و نوجوان، به جز چند کتاب که به شکل فرهنگ نامه تهیه شده و چند مقاله ی آماری، تحقیقی مستقل و جامع انجام نشده است. لذا این پژوهش می‌تواند با پر کردن این خلاً تحقیقاتی برای فهم این رویکرد در حوزه آثار ادبی به دانشجویان و محقًقان یاری رساند. در زیر به برخی از کتاب‌ها و مقاله‌هایی که در موضوع مشاغل در حوزه‌ی کودک و نوج
وان نوشته شده است اشاره‌ای خواهیم داشت:
در جستجوهایی که بنده در خصوص مشاغل در آثار کودک به دست آورده و برخی را مستقیما مورد استفاده قرار داده‌ام منابع به شرح زیر می‌باشد:
1) دایره‌المعارف شغل‌ها
این کتاب نوشته آقای احسان کاتبی رضوانی است که انتشارات محراب قلم اولین چاپ آن را در سال 1391 به بازار کتاب داده است. آقای کاتبی کلیه مشاغل جاری کشور را در هفت گروه طبقه بندی کرده که عبارتند از:
الف) پزشکی (شامل زیرمجموعه‌های آن)
ب) خدمات
ج) علوم پایه(شامل آماردان، زیست‌شناس، شیمی‌دان، زیست‌شناس سلولی –مولکولی)
د) علوم انسانی
ه) فنی و مهندسی
و) کشاورزی
ز) هنری
صفحه‌بندی این کتاب به صورت نقاشی‌های تمام رنگی است که در هر قسمت ابتدا شغل را تعریف کرده و سپس به برخی از وظایف شاغل آن اضافه کرده است. نویسنده در یک ابتکار، شخصیت و یا شخصیت‌های مشهور ایرانی یا خارجی آن شغل را نیز معرفی کرده است. مثل ” فلورانس نایتینگل” این کتاب مناسب گروه سنی “ج” می‌باشد و 70 شغل از مشاغل رایج کشور را که بیشتر هنری و خدماتی هستند، معرفی کرده است. در مجموع طبقه بندی

Written by 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *